ท่ามกลางสถานการณ์ความมั่นคงในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ที่มักถูกฉายภาพผ่านความขัดแย้งและมาตรการทางกฎหมายอันเข้มงวด ปฏิเสธไม่ได้ว่า “ช่องว่าง” ระหว่างเจ้าหน้าที่รัฐกับประชาชนในพื้นที่เปราะบางยังคงเป็นโจทย์หินที่แก้ไม่ตกมาหลายทศวรรษ

     ทว่าล่าสุด เกิดภาพสะท้อนมุมกลับที่น่าสนใจขึ้นในพื้นที่อำเภอยะหา จังหวัดยะลา เมื่อกลไกตำรวจโรงพักหันมาใช้ยุทธศาสตร์ “Soft Power” และ “ผลไม้ท้องถิ่น” เป็นสะพานเชื่อมใจคนในชุมชน ควบคู่ไปกับการยกย่องพลเมืองดีสร้างพลังบวกให้ท้องถิ่น

    เราจะพาไปเจาะลึกเบื้องหลังปฏิบัติการมวลชนสัมพันธ์ของ พ.ต.อ.สายูตี กาเต๊ะ ผู้กำกับการสถานีตำรวจภูธรยะหา (ผกก.สภ.ยะหา) พร้อมด้วย พ.ต.ต.มะรอพี สาและ สารวัตรป้องกันปราบปราม และทีมงานชุดปฏิบัติการชุมชนสัมพันธ์ (ตชส.) ที่ตัดสินใจเปลี่ยนเครื่องแบบเต็มยศ หอบหิ้วราชาผลไม้อย่าง “ทุเรียน” ลุยเข้าปอเนาะเพื่อเปิดประตูใจผู้นำศาสนาและกลุ่มเยาวชน

      หมุดหมายสำคัญของการลงพื้นที่ครั้งนี้คือ “สถาบันปอเนาะฮาฟิฮ ดารู กาตอง” สถานศึกษาทางศาสนาที่เป็นยิ่งกว่าโรงเรียน เพราะที่นี่คือ “บ้าน” และ “ที่พึ่งพิงสุดท้าย” ของเยาวชนผู้ด้อยโอกาส ปัจจุบันปอเนาะแห่งนี้มีนักเรียนในความดูแลจำนวน 22 คน ซึ่งทั้งหมดเป็นเด็กกำพร้า เด็กด้อยโอกาส และเด็กที่มีฐานะยากจนในพื้นที่ โดยทางสถาบันได้แบกรับภาระให้ที่พักอาศัยฟรี และดูแลเรื่องอาหารการกินฟรี 100% โดยไม่มีการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น

      การที่หน่วยงานรัฐมองเห็นคุณค่าและยื่นมือเข้ามาสนับสนุน จึงไม่เพียงแต่ช่วยแบ่งเบาภาระทางกายภาพ แต่ยังเป็นการส่งสัญญาณว่า “รัฐไม่เคยทอดทิ้งพวกเขา”

     การเดินทางเข้าพบ “บาบอ” หรือครูสอนศาสนา ซึ่งเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนในชุมชน ไม่ใช่แค่การตรวจเยี่ยมตามภารกิจความมั่นคงแบบเดิมๆ แต่เป็นการนั่งล้อมวงแลกเปลี่ยนความคิดเห็น รับฟังปัญหาที่แท้จริงจากฐานราก ขณะเดียวกัน ภาพของเจ้าหน้าที่ตำรวจที่นำทุเรียนตามฤดูกาลมาปอกแจกจ่ายและป้อนให้เด็กกำพร้าด้วยตัวเอง กลายเป็นภาพจำใหม่ที่สร้างรอยยิ้มและเสียงหัวเราะ ซึ่งเป็นภาพที่หาดูได้ยากในพื้นที่ประกาศใช้กฎหมายพิเศษ

   “การที่ผู้กำกับฯ และทีมงานลงมาด้วยตัวเองแบบเป็นกันเอง นำผลไม้มาแบ่งปันให้เด็กกำพร้า มันช่วยลดความหวาดระแวงระหว่างชาวบ้านกับตำรวจได้มาก ปอเนาะไม่ใช่พื้นที่ปิดกั้นสำหรับรัฐอีกต่อไป ถ้าเปิดใจเข้าหากันแบบนี้” เสียงสะท้อนจากคนในชุมชนยะหา ระบุ

    นอกเหนือจากปอเนาะดารูกาตองแล้ว อีกหนึ่งพื้นที่ยุทธศาสตร์ที่ พ.ต.อ.สายูตี ให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือ “ปอเนาะบ้านกูวิง” ซึ่งในมิติความมั่นคงถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม “พื้นที่เสี่ยง 100%” เนื่องจากมีลักษณะเฉพาะที่มีนักเรียนหมุนเวียนเข้าๆ ออกๆ ตลอดเวลา ซึ่งเป็นจุดเปราะบางที่ฝ่ายตรงข้ามอาจใช้แทรกซึม

    หนึ่งในทีมงาน ผกก.สภ.ยะหา เปิดเผยว่า ปอเนาะบ้านกูวิงเป็นจุดที่ต้องเข้าไปดูแลอย่างใกล้ชิดและสม่ำเสมอเป็นพิเศษ โดยเน้นการเข้าถึงด้วยความจริงใจและความต่อเนื่อง ไม่ใช่เข้าไปเฉพาะตอนเกิดเหตุ การสร้างความไว้วางใจในพื้นที่เสี่ยงสูงเช่นนี้ ถือเป็นฟันเฟืองสำคัญที่ทำให้สถานการณ์ภาพรวมของ อ.ยะหา ในช่วงที่ผ่านมา มีความสงบเรียบร้อยและไม่มีเหตุการณ์ความรุนแรงเกิดขึ้น

    ไม่เพียงแต่มิติความมั่นคงในสถานศึกษาศาสนาเท่านั้น ล่าสุด ณ อาคารตลาดเทศบาลตำบลยะหา พ.ต.อ.สายูตี กาเต๊ะ ผกก.สภ.ยะหา พร้อมด้วยหัวหน้าส่วนราชการในพื้นที่ ได้ร่วมกันมอบประกาศเกียรติคุณให้กับ นายวรพจน์ กิตติสาธร พลเมืองดีที่เก็บเงินสดจำนวน 6,000 บาทได้ที่บริเวณหน้าเซเว่น อีเลฟเว่น ก่อนจะนำส่งคืนเจ้าของเพื่อแสดงความซื่อสัตย์

     การยกย่องเสาหลักความซื่อสัตย์ในระดับชุมชนเช่นนี้ ถือเป็นการร่วมมือระหว่างตำรวจและประชาชนในการสร้างสังคมที่ปลอดภัยน่าอยู่ และเป็นการันตีว่าคนยะหาพร้อมที่จะดูแลซึ่งกันและกัน

    การขับเคลื่อนของ สภ.ยะหา ในครั้งนี้ กำลังถูกจับตามองจากนักวิเคราะห์ด้านความมั่นคงว่าเป็น “โมเดลเชิงรุกที่ใช้ความจริงใจนำทาง” ซึ่งสามารถถอดรหัสความสำเร็จออกมาได้ 3 มิติหลัก

• ลดช่องว่างความหวาดระแวง การเข้าถึงสถาบันปอเนาะ โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยง 100% อย่างบ้านกูวิง ซึ่งมักถูกหวาดระแวงจากฝ่ายความมั่นคงในอดีต เปลี่ยนมาเป็นการสร้างพันธมิตรเพื่อร่วมมือกัน

• บรรเทาความเดือดร้อนเบื้องต้น การนำผลผลิตทางการเกษตร ในฤดูกาลมาแจกจ่าย ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจท้องถิ่นและเติมเต็มมื้ออาหารให้เด็กยากไร้ในปอเนาะดารูกาตอง

• สร้างแนวร่วมสันติภาพ เมื่อ “บาบอ” และ “เยาวชน” มีทัศนคติที่ดีต่อเจ้าหน้าที่ การร่วมมือกันรักษาความสงบเรียบร้อยในระดับหมู่บ้าน/ชุมชน ก็จะตามมาโดยธรรมชาติ

     เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของ “ทุเรียนไม่กี่ลูก” หรือ “ภาพถ่ายประชาสัมพันธ์” แต่เป็นโจทย์ใหญ่ของกองทัพและสำนักงานตำรวจแห่งชาติว่า จะขยายผลโมเดล “กิน-อยู่-รู้หัวใจ” แบบที่ ผกก.ยะหา กำลังทำ ให้กลายเป็นนโยบายหลักในการดับไฟใต้ได้อย่างยั่งยืนอย่างไร?

     เปิดเบื้องหลังวิกฤตราคาผลไม้ชายแดนใต้ดิ่งเหว ทุเรียนบ้านเหลือกิโลฯ ละ 5 บาท หมอนทองทรุดหนัก เกษตรกรโอดไม่คุ้มทุนค่าปุ๋ย-แรงงาน ด้านภาคีสื่อมวลชน-ความมั่นคง-เอกชน บูรณาการจับมือรับซื้อนำร่อง พยุงราคาตลาด ก่อนเดินหน้าจัดบุฟเฟ่ต์มอบรอยยิ้มเด็กกำพร้า พร้อมพลิกฟื้น “แก่งนางรำ ยะหา” สู่แหล่งท่องเที่ยวชุมชนยั่งยืน
สถานการณ์ผลผลิตเกษตรกรรมในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้กำลังเผชิญกับภาวะวิกฤตอย่างหนัก โดยเฉพาะ “ทุเรียน” ที่ออกสู่ตลาดพร้อมกันเป็นจำนวนมากในช่วงฤดูกาลนี้ จนประสบปัญหาราคาตกต่ำอย่างรุนแรง ส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้และวิถีชีวิตของเกษตรกรชาวสวนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
จากการตรวจสอบกลไกตลาดในพื้นที่ พบว่าราคาผลผลิตดิ่งลงอย่างน่าใจหาย โดย “ทุเรียนบ้าน” หรือทุเรียนพันธุ์พื้นเมือง ราคารถดิ่งลงมาเหลือเพียงกิโลกรัมละ 5 – 6 บาทเท่านั้น ขณะที่ทุเรียนสายพันธุ์เศรษฐกิจยอดนิยม ไม่ว่าจะเป็น หมอนทอง ชะนี หรือก้านยาว ราคาทรุดลงมาเฉลี่ยอยู่ที่ 25 – 60 บาทต่อกิโลกรัม

ภาวะราคาดังกล่าวสร้างความเดือดร้อนให้แก่ชาวสวนในพื้นที่เป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นราคาที่ต่ำกว่าต้นทุนการผลิต ไม่คุ้มค่าปุ๋ย ค่าบำรุงรักษา และค่าแรงงานในการเก็บเกี่ยว ส่งผลให้เกษตรกรหลายรายต้องแบกรับภาวะขาดทุน
วิกฤตปากท้องที่เกิดขึ้น กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการบูรณาการความร่วมมือครั้งสำคัญ เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรอย่างเร่งด่วน โดย สมาคมสื่อมวลชนเพื่อพัฒนาชายแดนภาคใต้ (JSD-South) ร่วมกับ ศูนย์พัฒนาอาชีพกลุ่มร่วมด้วยช่วยกันชายแดนใต้ จับมือเครือข่ายภาคเอกชนและสื่อมวลชนระดับประเทศ ขับเคลื่อนโครงการรับซื้อผลผลิตทุเรียนโดยตรงจากชาวบ้านในราคานำร่อง เพื่อแทรกแซงและพยุงราคาตลาดไม่ให้ตกต่ำไปมากกว่านี้

สำหรับภาคีเครือข่ายหนุนเสริมที่ร่วมขับเคลื่อนในครั้งนี้ นำโดย ดร.ศักดิ์สิน โรจน์สราญรมย์ ประธานกรรมการบริหารสถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) นายอภิชาติ โรจน์สราญรมย์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท น้ำดื่ม ซาร่า จำกัด นายปกรณ์ พึ่งเนตร บรรณาธิการบริหารเนชั่นทีวี และบรรณาธิการศูนย์ข่าวภาคใต้ สำนักข่าวอิศรา และคุณนลิน สิงหพุทธางกูร ผู้ดำเนินรายการ “ขอเวลานอก / THE UNCUT TALK” และ “ข่าวข้นคนข่าว”

หลังจากภาคีเครือข่ายได้เข้ามารับซื้อทุเรียนจากชาวสวนเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนในเบื้องต้นแล้ว ได้นำผลผลิตทั้งหมดมาต่อยอดสู่กิจกรรมเชิงสังคม “บุฟเฟ่ต์ทุเรียน เติมความสุขเด็กกำพร้าไร้ที่พึ่ง” ณ บริเวณแก่งนางรำ ต.ตาชี อ.ยะหา จ.ยะลา
กิจกรรมดังกล่าวได้รับความร่วมมือจาก พล.ต.ท.ปิยะวัฒน์ เฉลิมศรี ผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 9 (ผบช.ภ.9) ได้มอบหมายให้ พ.ต.อ.สายูตี กาเต๊ะ ผู้กำกับการสถานีตำรวจภูธรยะหา (ผกก.สภ.ยะหา) เป็นผู้แทนเข้าร่วมสนับสนุน พร้อมร่วมพบปะและรับประทานอาหารร่วมกับเด็ก ๆ อย่างใกล้ชิด
นอกจากนี้ยังมี นายนิแอ สามะอาลี อุปนายกสมาคมสื่อมวลชนเพื่อพัฒนาชายแดนภาคใต้ (JSD-South) และ นายอะหมัด รามันห์สิริวงศ์ กรรมการบริหารสมาคมหนังสือพิมพ์ภาคใต้แห่งประเทศไทย / ผู้สื่อข่าวเดลินิวส์ประจำจังหวัดยะลา ในฐานะที่ปรึกษาประธานสมาพันธ์ SME ไทย จ.ยะลา และที่ปรึกษาประธานสมาคมผู้นำศาสนาอิสลามชายแดนใต้ ร่วมอำนวยการและกำกับดูแลกิจกรรมให้เป็นไปอย่างเรียบร้อย

ไฮไลต์สำคัญของกิจกรรมคือการต้อนรับเด็กกำพร้าจาก โรงเรียนสันติวิทย์จะนะ (มูลนิธิเพื่อเด็กกำพร้าบ้านสันติวิทย์) จ.สงขลา ซึ่งเป็นสถานสงเคราะห์เด็กกำพร้าที่ขาดไร้ผู้อุปการะ โดยเฉพาะในช่วงปิดภาคเรียนที่เด็กหลายคนไม่มีบ้านให้กลับไป
ผู้อำนวยการโรงเรียนสันติวิทย์จะนะ ได้กล่าวสะท้อนภาพความจริงอันรันทดในพื้นที่ว่า “นักเรียนของตนไม่มีโอกาสได้กินทุเรียนเลย มีเด็กบางคนอยากกินทุเรียนมาก ถึงขั้นเดินไปขอจากแม่ค้า พอเขาให้มาลูกหนึ่งก็ดีใจกันมาก วันนี้ได้รับโอกาสมากินบุฟเฟ่ต์ทุเรียนที่ตาชี อำเภอยะหา ได้เต็มที่ รู้สึกดีใจและขอบคุณผู้ใหญ่ใจดีทุกคนอย่างยิ่งที่เห็นความสำคัญของเด็ก ๆ”

ขณะที่หนึ่งในเยาวชนที่เข้าร่วมกิจกรรม สะท้อนความรู้สึกด้วยรอยยิ้มว่า “ดีใจมากครับที่ได้กินทุเรียนหมอนทอง อร่อยและมีความสุขมาก ขอบคุณทุกคนที่ให้พวกเราได้กินทุเรียนในวันนี้”
นอกจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการอุ้มราคาผลไม้และเยียวยาจิตใจกลุ่มเปราะบางแล้ว ภาคีเครือข่ายและชาวบ้านในพื้นที่ยังได้ร่วมแรงร่วมใจกัน “ลงแขก” พัฒนาและปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณ “แก่งนางรำ” ซึ่งถูกใช้เป็นสถานที่จัดกิจกรรม
โดยโครงการนี้มีเป้าหมายระยะยาวในการยกระดับพื้นที่แก่งนางรำให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชนและสถานที่พักผ่อนหย่อนใจแห่งใหม่ของจังหวัดยะลา เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากให้เกิดการหมุนเวียนของเม็ดเงินในกลุ่มพ่อค้าแม่ค้าในพื้นที่ อ.ยะหา อย่างยั่งยืนหลังสิ้นสุดฤดูกาลผลไม้

ทั้งนี้ กิจกรรมเพื่อสังคมดังกล่าวได้รับการสนับสนุนและประสานงานอย่างดียิ่งจากผู้บริหารระดับสูง อดีตข้าราชการระดับกระทรวง ฝ่ายปกครอง และฝ่ายความมั่นคง หลายท่าน ประกอบด้วย พ.ต.ท. วรรณพงษ์ คชรักษ์ ปลัดกระทรวงแรงงาน, นายกฤษฎา บุญราช ผู้ช่วยเลขาธิการสภากาชาดไทย (อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอดีตปลัดกระทรวงมหาดไทย), พล.ท.นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4, นายปิยะศิริ วัฒนวรางกูร เลขาธิการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.)

รวมถึง นายธีรวิทย์ เฑียรฆโรจน์ ผู้อำนวยการกองประสานและเร่งรัดการพัฒนาพื้นที่พิเศษจังหวัดชายแดนภาคใต้ (กปพ.), นายรอมดอน หะยีอาแว รองผู้ว่าราชการจังหวัดภูเก็ต, พล.ท.วิชาญ สุขสง ที่ปรึกษาพิเศษกองบัญชาการกองทัพไทย (อดีตแม่ทัพน้อยที่ 4) และพันเอก เอกธวุฒิ คงคาเขตร ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนการเมือง ศูนย์สันติวิธี (ผอ.รร.การเมือง ศสว.) พ.อ.เรวัตร เซ่งเข็ม ผู้บังคับหน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 47 (ผบ.ฉก.ทพ.47)
ในโอกาสนี้ นายนิแอ สามะอาลี ได้เป็นตัวแทนกล่าวแสดงความขอบคุณผู้ใหญ่ใจดีทุกท่านจากทุกภาคส่วน ที่ได้ให้การสนับสนุนกิจกรรมของสมาคมและศูนย์พัฒนาอาชีพฯ ซึ่งการยื่นมือเข้ามาในครั้งนี้นอกจากจะช่วยบรรเทาทุกข์ของชาวสวนทุเรียนที่กำลังเผชิญวิกฤตราคาวิกฤตแล้ว ยังเป็นการสร้างรอยยิ้มและโอกาสให้กับเด็กกำพร้าในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ชดเชยสิ่งที่ขาดหายไปอีกด้วย
ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น ณ “แก่งนางรำ” อ.ยะหา ในครั้งนี้ ถือเป็นภาพสะท้อนที่เด่นชัดของ “พลังบวก” และความร่วมมือระหว่างสื่อมวลชน ภาคประชาสังคม หน่วยงานรัฐ และฝ่ายความมั่นคงในพื้นที่
โมเดลนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า การแก้ไขปัญหาความไม่สงบและความยากจนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ไม่อาจใช้วิธีการแก้ปัญหาแบบแยกส่วน (Isolation) ได้อีกต่อไป แต่ต้องมองให้ครบทุกมิติและขับเคลื่อนไปด้วยกลไกเชื่อมโยง 3 ส่วนสำคัญ คือ การอุ้มท้องชาวบ้าน: เริ่มต้นจากการแทรกแซงราคาด้วยการรับซื้อทุเรียนนำร่อง เพื่อสกัดกั้นกลไกตลาดที่ไม่เป็นธรรมไม่ให้กดราคาสินค้าเกษตรจนชาวบ้านอยู่ไม่ได้
การโอบอุ้มกลุ่มเปราะบาง: นำผลผลิตที่ได้มาเปลี่ยนเป็นทุนทางสังคม ผ่านกิจกรรมจัดเลี้ยงบุฟเฟ่ต์สร้างรอยยิ้มและเติมเต็มความสุขให้กับเด็กกำพร้าที่ขาดไร้ที่พึ่ง
การสร้างมูลค่าเพิ่มระยะยาว: ต่อยอดด้วยการระดมพลลงแขกปรับภูมิทัศน์ “แก่งนางรำ” เพื่อหมุนเวียนเม็ดเงินในกลุ่มพ่อค้าแม่ค้าท้องถิ่นหลังสิ้นสุดฤดูกาลผลไม้
การบูรณาการในลักษณะนี้ ไม่เพียงแต่จะช่วยพยุงโครงสร้างราคาเกษตรกรรมในยามวิกฤต แต่ยังมุ่งเน้นไปที่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทุนทางธรรมชาติในท้องถิ่น ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญในการเปลี่ยนผ่านจากมาตรการเยียวยาชั่วคราว ไปสู่การสร้าง “สันติสุขที่กินได้” ให้เกิดขึ้นจริงในพื้นที่ปลายด้ามขวานไทยอย่างยั่งยืน

เมื่อพูดถึง “ตลาดเสื้อผ้ามือสอง” ในชายแดนใต้ ปัตตานีคือตลาดแหล่งใหญ่ที่เป็นที่กล่าวถึงของแฟนพันธุ์แท้มือสอง หากเสื้อผ้ามือสองทุกตัวไม่ได้ถูกซื้อ เสื้อผ้าที่ไม่ถูกเลือกจำนวนมหาศาลก็ถูกทิ้งเป็นภาระโลก โยนลงทะเล หรือทิ้งไปที่อื่น ฮุสนีย์ สาแม หรือ “จู” ผู้ขายมาตั้งแต่เป็นนักศึกษาในปัตตานี จนปัจจุบันเกือบสิบปี จึงก่อตั้งแบรนด์ Concur Patchwork ชุบชีวิตเสื้อผ้ามือสองที่หมดราคาในตลาดมาอัพไซเคิล ปรับเปลี่ยนสไตล์ให้กลายเป็นสินค้าชิ้นใหม่ขึ้นมา
Concur Patchwork เป็นแบรนด์เสื้อผ้ามือสองของจู หรือที่คนในแวดวง upcycling รู้จักกัน คนรุ่นใหม่ที่มีแนวคิดกว้างไกล สามารถแปลงของไร้ค่าที่เกือบเป็นขยะให้กลายเป็นสินค้าใหม่ที่สร้างรายได้ให้ตัวเขา ชุมชน และสังคม
“พื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ถือเป็นศูนย์กลาง (Hub) ของเสื้อผ้ามือสอง เสื้อผ้าจะเข้ามาเป็นกระสอบแยกเป็นเกรดต่างๆ เกรด A จะมีราว 20 -30 เปอร์เซ็นต์ เกรด B ราว 40 เปอร์เซ็นต์ ที่เหลือเป็นเสื้อผ้าเกรด C ซึ่งมักมีตำหนิ คุณภาพต่ำ ขายไม่ได้ ของกลุ่มนี้จะโดนโล๊ะทิ้ง เป็นขยะตามชุมชน ตามสถานที่ต่างๆ กลายเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อม จากประสบการณ์ที่ผมเคยเป็นพ่อค้าขายเสื้อผ้ามือสองทำให้เห็นข้อดีของ “งานหางกระสอบ” เหล่านี้ว่าเป็นวัตถุดิบที่ต้นทุนต่ำมากและมีปริมาณให้เลือกใช้อย่างไม่จำกัด จึงเกิดไอเดียที่จะนำขยะสิ่งทอเหล่านี้มารีไซเคิลและทำ Upcycling”
จูสะท้อนให้ฟังถึงปัญหาและแนวคิดที่จะต่อชีวิตให้เสื้อผ้ามือสอง จนเป็นที่มาของแบรนด์ “Corcur Patchwork”

“ผมเรียนจบภาษาอังกฤษ ไม่ได้จบแฟชั่นดีไซน์มา เลยใช้หลักคิดแบบคนไม่ได้เรียนดีไซน์ คือการแยกเสื้อผ้าให้เป็นส่วนๆ ก่อนเรียกว่า “ย่อยผ้า” แล้วนำมาเย็บต่อกันเป็นชิ้นใหญ่ สร้างแพทเทิร์น แล้วก็ตัดผ้าตามแพทเทิร์น นำไปเย็บ แล้วก็ขาย ซึ่ง 4-5 ขั้นตอนนี้ทำให้สามารถเปลี่ยนจากของที่ไม่มีมูลค่า กลับมาเป็นของที่สามารถขายในราคาหลักร้อยหลักพันได้”นอกจากการสร้างแพทเทิร์นใหม่แล้ว Concur Patchwork ยังนำเสื้อผ้ามือสองทรงสวยๆ ที่พบในตลาด มาปรับเปลี่ยนดีไซน์ ปรับไซส์ เปลี่ยนสีกระเป๋าหรือกระดุม เพื่อสร้างเอกลักษณ์ใหม่ ได้โปรดักส์ใหม่ไม่ซ้ำใคร “จู” บอกว่ากระบวนการเหล่านี้นับเป็นค    วามท้าทายในการพิสูจน์ว่า งานดีไซน์จากของที่คนมองข้ามสามารถตอบโจทย์ลูกค้าและขายได้จริง
เมื่อถามว่า “แฟชั่น” กับ “งาน Upcycling” มันไปด้วยกันได้จริงๆ หรือ จูให้มุมมองในเรื่องนี้ไว้อย่างน่าสนใจว่า
“มันเป็น 2 คำที่สามารถรวมอยู่ด้วยกันได้ เพราะว่าการที่เราทำ Upcycling แล้วดีไซน์มันไม่สวย ใครจะซื้อ ต้องเอาปรัชญาการทำแฟชั่นเข้ามาสวม ให้เป็นงานที่มีเอกลักษณ์และคุณภาพ เป็นงานที่สร้างสรรค์ พอเราได้ 3 คีย์เวิร์ดนี้ ก็จะทำให้งานของเรามันมีคาแรคเตอร์ พอมีคาแรคเตอร์ ลูกค้าก็ทัชใจเข้าถึงเรื่องราว และเรื่องเล่าได้ เขาก็ซื้อ”
ปัจจุบันแบรนด์ Concur Patchwork สามารถส่งออกไปขายได้แล้วกว่า 20 ประเทศ ทั้งในกลุ่มอาเซียน สหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศส ญี่ปุ่น เกาหลี ไต้หวัน และฮ่องกง โดยใช้ Instagram เป็นช่องทางขายหลัก
“เนื่องจากสินค้าของเราแต่ละแบบมีเพียงชิ้นเดียวในโลก การจัดวางภาพใน IG จึงตอบโจทย์กลุ่มเป้าหมายที่ชอบงานแฟชั่นที่มีอัตลักษณ์ มีเรื่องราว และเป็นสินค้ารักษ์โลกที่กำลังเข้ากับเทรนด์ในปัจจุบันได้ดีที่สุด”

ผลสำเร็จของ “Corner Patchwork” ไม่ได้วัดที่ผลตอบรับจากลูกค้าเพียงอย่างเดียว แต่หมายรวมถึงผลกำไรที่ได้ตอบแทนชุมชนและสังคมด้วยแนวคิด win-win
“เราขับเคลื่อนด้วยโมเดลธุรกิจเพื่อสังคมที่เรียกว่า SE (Social Enterprise: SE) เพื่อให้ธุรกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมเติบโตไปด้วยกัน โดยได้รับแรงบันดาลใจจากแบรนด์ระดับโลกอย่าง TOMS แต่ปรับเปลี่ยนจากการบริจาคสิ่งของ มาเป็นการกระจายรายได้และปันกำไรสุทธิเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ เช่น กลุ่มสตรีและแม่เลี้ยงเดี่ยวที่ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบในชายแดนใต้ รวมถึงสร้างงานให้เหล่านักศึกษาที่ต้องการหารายได้เสริม”
ปัจจุบันแบรนด์สามารถสร้างตำแหน่งงานในชุมชนได้กว่า 20 ตำแหน่ง และกระจายรายได้เข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานถึง 12 กลุ่มชุมชน นอกจากนี้ยังเปิดเวิร์คชอปสอนการบริหารและการเย็บผ้า เพื่อสร้างระบบนิเวศของแบรนด์ Upcycling ให้เติบโตขึ้นในพื้นที่ เพราะลำพังแบรนด์เดียวไม่สามารถจัดการขยะเสื้อผ้าทั้งหมดได้
“ชีวิตดีไม่มีอะไรง่าย ชีวิตง่ายไม่มีอะไรเลย” มันก็เปรียบเหมือนกับงานของเราที่   ไม่มีคำว่าง่าย แต่มันมีคุณค่า ถ้าเป็นงานง่ายๆ ใครๆ ก็ทำได้ แต่อยากจะบอกว่าถ้าคิดจะทำแล้วทำมันให้เต็มที่ครับ”

แม้จะประสบความสำเร็จในสายตาของคนทั่วไป แต่จูกลับให้คะแนนงานของเขาแค่ 3 เต็ม 10 เท่านั้น เพราะยังห่างจากเป้าหมายที่วางไว้คือ การพาแบรนด์ไปให้ไกลกว่าเดิม และเปลี่ยนภาพลักษณ์ของเสื้อผ้ามือสองว่าไม่ใช่แค่การซื้อมาขายไปเท่านั้น แต่มีอีกหลายมิติที่ซ่อนอยู่ ในฐานะเครื่องมือขจัดความยากจน ช่วยสร้างงาน ยกระดับเศรษฐกิจชุมชน และประกาศให้ทุกคนรู้ว่า “ปัตตานีมีของดี” นอกเหนือจากภาพจำเดิมๆ

กระแสโต้ข้อเรียกร้อง “ยุบ กอ.รมน.” ขับเคลื่อนทันทีหลังสิ้นเสียง อาจารย์วันนอร์

พล.อ.ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ หรือ “เสธ.ปูด้วง” เสนาธิการทหารบก ชี้แจงในที่ประชุมกรรมาธิการงบประมาณทันที วันเดียวกับที่ อาจารย์วันนอร์เรียกร้อง และในวันรุ่งขึ้นก็ได้รับคำสั่งจากนายกฯให้ชี้แจงอีกรอบ

ขณะเดียวกันก็เริ่มมีข้อมูลทางการปล่อยออกมา ในท่วงทำนอง “ให้ความชอบธรรมในการมีอยู่ขององค์กรแห่งนี้”

โดยเฉพาะการเผยแพร่ข้อมูลกราฟฟิกเป็นโปสเตอร์ของ “คลังสารสนเทศรัฐสภา” เปิดประวัติ กอ.รมน. จากยุคปราบคอมมิวนิสต์ จนถึงยุคปัจจุบัน มีภาพชายชุดดำ บึกบึน หน้าตาดี เป็นองค์ประกอบในโปสเตอร์ด้วย เหมือนช่วยเสริมภาพให้ กอ.รมน.ดูดี ดูอินเตอร์

นอกจากนั้นยังตบท้ายด้วยการรายงานตัวเลขงบประมาณของ กอ.รมน. ตั้งแต่ปี 2568 ถึง 2570 มีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง

จากปี 2568 ได้รับการจัดสรรงบ 7,115 ล้านบาท
ปี 2569 ได้รับงบประมาณ 6,843 ล้านบาท
และปี 2570 งบประมาณ 5,737 ล้านบาท

โดยงบส่วนใหญ่ให้น้ำหนักไปที่การแก้ไขปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้

@@ แง้มเทคนิคซุกงบนอกแผนบูรณการ

อย่างไรก็ดี ประเด็นตัวเลขงบประมาณ โดยเฉพาะงบของงานความมั่นคง ถูกตั้งคำถามมาตั้งแต่ยุครัฐบาล คสช. ว่า มีทิศทางลดลงมาโดยตลอด แต่เป็นการลดแค่ “ตัวเลขฉากหน้า” ด้วยการจัดหมวดหมู่งบประมาณใหม่ เป็น “แผนบูรณาการ” แต่งบที่แท้จริงอีกมาก ที่อยู่นอกแผน ถูกซุกกระจายอยู่ตามหน่วยงานต่างๆ ซึ่งเมื่อบวกไปบวกมา บางปีสูงกว่างบเดิมที่เคยถูกวิจารณ์ว่าสูงเสียอีก

ยกตัวอย่าง ตารางแสดง “งบประมาณแผนงานบูรณาการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้” จะเห็นได้ว่า ตั้งแต่ยุค คสช. ปี 2560 ที่ริเริ่มแผนงานนี้ งบดับไฟใต้ลดลงจากปีละ 2-3 หมื่นล้านบาท เหลือเพียง 1 หมื่นล้านบาท และลดลงเรื่อยๆ เหลือหลักไม่ถึงหมื่นล้าน เช่น 9 พันล้าน 6 พันล้าน และล่าสุดเหลือแค่ 1,400 ล้านบาทเท่านั้น

แต่ “งบนอกแผนงาน” ที่ซุกกระจายอยู่ตามหน่วยงานต่างๆ ซึ่งเป็นงบแก้ไขปัญหาไฟใต้เหมือนกัน บางปีซุกอยู่ถึง 2 หมื่นกว่าล้านบาท มากกว่างบในแผนงานเสียอีก และทำให้ยอดงบรวมในภารกิจดับไฟใต้ ไม่ได้ลดลงจริงอย่างที่เห็นในแผนงาน และที่ปรากฏในเอกสารงบประมาณ

ที่น่าตกใจก็คือ งบ กอ.รมน.ในแต่ละปี ก็อยู่ในแผนงานดับไฟใต้นี้ด้วย และยังมีงบนอกแผนอยู่ด้วยเหมือนกัน (ดูตารางประกอบ)

ฉะนั้นตัวเลขงบประมาณที่บอกว่าลดลง เป็นตัวเลข “หน้าฉาก” ที่ลดลงจริงๆ อย่างเช่น หากไปสืบค้นงบปี 2565 กอ.รมน.ได้รับจัดสรรงบ 7,800 ล้านบาท สูงกว่าปี 2568 แปลว่างบลดลง

แต่ที่ว่าลดแล้ว ก็ยังได้รับจัดสรรสูงกว่าหลายๆ กระทรวง เช่น กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กระทรวงอุตสาหกรรม และกระทรวงพลังงาน (ดูกราฟแท่งประกอบ)

ยิ่งไปกว่านั้น เรื่องงบ กอ.รมน. จริงๆ แล้วเคยถูก สส.จับโป๊ะกลางสภา มี สส.อภิปรายว่า กอ.รมน.จำแนกประเภทงบประมาณของตน “ผิดประเภทอย่างจงใจ” หรือไม่

เช่น ปี 2566 กอ.รมน.ได้รับงบประมาณ 5,000 กว่าล้านบาท แต่ปรากฎว่าไปจัดสรรอยู่ใน “งบรายจ่ายอื่น” ถึง 90 กว่าเปอร์เซนต์ ทั้งๆ ที่งบบุคลากรมีไม่ถึง 1 เปอร์เซนต์ด้วยซ้ำ

นี่ยังไม่นับการนำงบประมาณไปทำ “ไอโอ” ซึ่งถูกกล่าวหาว่าใช้โจมตีประชาชน และนักสิทธิมนุษชน จนแพ้คดีในศาลอุทธรณ์มาแล้ว!

สร้างรายได้ผู้สูงวัย-ส่งออก ‘มิ่งขวัญแผ่นดิน’

  พลิกปูมโครงการฟื้นฟูทุนวัฒนธรรมขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก สำรวจ “อุทยานหลวงปู่ศิลา” วัดสวนธรรมปิติ จ.กาฬสินธุ์ หลังสะพัดไอเดียเตรียมกระจาย “ธุงเก่าผ่านพิธีพุทธาภิเษก” ให้เช่าบูชาเป็นมิ่งขวัญประจำบ้าน เจาะลึก   กระบวนการจ้างงานกลุ่มผู้สูงอายุ-ผู้เชี่ยวชาญตั้งคำถามถึงความคุ้มค่าและการสืบสานอย่างยั่งยืน เบื้องหลังงบวิจัย บพท. ที่ต้องการงัดข้อ “โคมล้านนา” ดันอัตลักษณ์อีสานสู่ระดับสากล

      สืบเนื่องจากกระแสความเลื่อมใสในอุทยานหลวงปู่ศิลา วัดสวนธรรมปิติ จังหวัดกาฬสินธุ์ ที่กลายเป็นศูนย์รวมจิตใจและแลนด์มาร์กสำคัญในภาคอีสาน สิ่งที่กลายเป็นจุดดึงดูดสายตานักท่องเที่ยวและผู้แสวงบุญคือ “ธุงอีสาน” นับร้อยนับพันผืนที่ประดับตกแต่งเรียงรายอย่างงดงามตระการตาบนเพดานศาลา

        การกลับมาตื่นตัวของ “ธุงกาฬสินธุ์” ในครั้งนี้ มิใช่เพียงกิจกรรมของทางวัดตามลำดับพุทธบูชาปกติ แต่ส่วนหนึ่งเป็นผลสืบเนื่องมาจาก โครงการวิจัยด้านทุนวัฒนธรรม ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

     บทความวิชาการและการถอดบทเรียนโดย ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ระบุถึงเบสิกสมมติฐานของโครงการว่า เกิดจากการตั้งคำถามเชิงเปรียบเทียบในเชิงนโยบายวัฒนธรรมว่า “หากคนเหนือมีโคมล้านนาเป็นสัญลักษณ์ (ที่ติดตลาดทั่วประเทศ) แล้วเหตุใดคนอีสานจึงไม่มีธุงเป็นสัญลักษณ์ให้คนทั้งประเทศได้รู้จัก”

     กลายเป็นที่มาของการเชื่อมโยงระหว่าง 3 ภาคส่วน คือ สถาบันวิจัย/เครือข่ายญาติโยม, วัด (โดยได้รับความเมตตาจากหลวงปู่ศิลา) และกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้สูงอายุในจังหวัดกาฬสินธุ์ เพื่อรื้อฟื้นเทศกาลธุงและนำธุงมาเป็นเครื่องมือขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน

    จากการลงพื้นที่ตรวจสอบกระบวนการผลิต “ธุง” ภายในจังหวัดกาฬสินธุ์ สำนักข่าวอิศราพบข้อมูลที่น่าสนใจว่า ธุงที่นำมาประดับประดาไม่ได้สั่งซื้อจากโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ แต่เป็นการกระจายรายได้สู่กลุ่มผู้สูงอายุในท้องถิ่น ซึ่งถือเป็นกลุ่มเปราะบางในโครงสร้างสังคมผู้สูงอายุ ของภาคอีสาน

     ข้อเท็จจริงจากการสำรวจ: กระบวนการตัด เย็บ ผูก และถักทอทีละเส้นด้าย เกิดจากหยาดเหงื่อและรอยเหี่ยวย่นของสองมือผู้เฒ่าผู้แก่ในพื้นที่ ข้อดีคือเกิดการจ้างงานและสร้างคุณค่าทางจิตใจ แต่ประเด็นที่ต้องติดตามตรวจสอบต่อคือ อัตราการค่าตอบแทนและการกระจายรายได้สู่มือผู้สูงอายุอย่างเป็นธรรมและทั่วถึงหรือไม่ เนื่องจากเป็นงานหัตถกรรมที่ต้องใช้ความประณีตและความอดทนสูงมาก รวมถึงข้อจำกัดทางสายตาและสุขภาพของผู้สูงวัย

     แหล่งข่าวจากคณะกรรมการวัดเปิดเผยว่า ในช่วงกว่า 1 ปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่ประเทศไทยเผชิญความตึงเครียดจากสถานการณ์ความไม่สงบตามแนวชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน ทางโครงการและกลุ่มผู้ผลิตจึงได้ผสานแนวคิด “ความมั่นคง-ชาติ-ศาสนา” ด้วยการจัดสร้าง “ธุงไตรรงค์” (ใช้แถบสี แดง ขาว น้ำเงิน ของธงชาติไทย) นำมาร้อยเรียงเป็นสายยาวทอดผ่านเพดานศาลา

     การดำเนินการดังกล่าว เป็นความพยายามใช้ “ซอฟต์พาวเวอร์เชิงพุทธศาสนา” และงานหัตถกรรมในการโอบอุ้มจิตใจของประชาชนท่ามกลางวิกฤตความมั่นคง โดยให้ธุงเหล่านี้ซึมซับเสียงสวดมนต์ พิธีเจริญพระพุทธมนต์ และพิธีพุทธาภิเษกครั้งแล้วครั้งเล่า จนแปรสภาพจากผ้าธรรมดาให้กลายเป็น “สัญลักษณ์ของบุญกุศล” ในสายตาผู้ศรัทธา

         หาก “ธุง” คือหัวใจของกาฬสินธุ์ที่โบกสะบัดอยู่เหนือศีรษะของผู้มาเยือน… หัวใจดวงนี้ก็ควรจะช่วยหล่อเลี้ยงปากท้องและคุณภาพชีวิตของ “ผู้เฒ่าผู้แก่” ผู้ลงมือถักทออย่างเป็นธรรมด้วยเช่นกัน

ชูแนวคิด “สร้างคุณค่า-มูลค่า” หนุนทุนวัฒนธรรมชุมชนเท่ากับทุนชาติ

       นายกีรฒิการย์ พิมพะนิตย์ นายกเทศมนตรีเมืองกาฬสินธุ์ พร้อมด้วยคณะผู้บริหารและเจ้าหน้าที่เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ได้ร่วมประชุมหารือร่วมกับ ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญของแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ (ววน.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ในฐานะประธานส่งเสริมเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” (Promoting Committee: PC)

       การหารือครั้งนี้ยังมี ดร.สรวงมณฑ์ สิทธิสมาน ประธานมูลนิธิสื่อสานพลังชุมชน ในฐานะหัวหน้าทีมงานนักวิจัยโครงการบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์, คุณมานิดา นฤภัทร ผู้ควบคุมการผลิตละครแนวตั้งทุนวัฒนธรรม และคุณณัฐรดา เลขะธนชลท์ นักวิจัยและทีมประชาคม เข้าร่วมแลกเปลี่ยนกรอบแนวทางและกำหนดหมุดหมายสำคัญในการพัฒนาพื้นที่

พลิกโฉมเมืองรอง: เปลี่ยนภูมิปัญญาเป็นพลังสร้างสรรค์

         จังหวัดกาฬสินธุ์ได้รับการคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 4 พื้นที่เป้าหมาย ภายใต้โครงการวิจัย “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” โดยเป้าหมายหลักคือการขับเคลื่อนเศรษฐกิจผ่านการแปลงทุนทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวิถีชีวิตอันเป็นเอกลักษณ์ของคนในชุมชน ให้กลายเป็นพลังสร้างสรรค์ (Soft Power) เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเมืองที่ยั่งยืน

แนวคิดหลักที่ทุกฝ่ายเห็นพ้องร่วมกันในการขับเคลื่อนครั้งนี้คือ

“เราต้องสร้างทั้งคุณค่าและมูลค่าให้เกิดประโยชน์พร้อมกัน”

ซึ่งเป็นการตอกย้ำว่า การอนุรักษ์วัฒนธรรมจะอยู่รอดได้อย่างยั่งยืน ก็ต่อเมื่อวัฒนธรรมนั้นสามารถสร้างอาชีพและรายได้กลับคืนสู่คนในท้องถิ่นด้วย

ใช้ ‘สื่อสร้างสรรค์-ละครแนวตั้ง’ เจาะตลาดโมเดิร์น

       สำหรับแนวทางการดำเนินงานหลังจากนี้ ทีมวิจัยและกลุ่มภาคประชาสังคมจะร่วมมือกันยกระดับทุนวัฒนธรรมในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ ผ่านการใช้ “สื่อสร้างสรรค์” เป็นเครื่องมือหลักในการสื่อสาร โดยเน้นการผลิตเนื้อหาในรูปแบบที่ทันสมัย เช่น การผลิตละครแนวตั้ง (Vertical Short Drama) ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มที่กำลังได้รับความนิยมในปัจจุบัน เพื่อถ่ายทอดเรื่องราวทุนวัฒนธรรมชุมชนให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง

      นอกจากนี้ การขับเคลื่อนดังกล่าวยังอยู่ภายใต้ปรัชญาความเชื่อที่ว่า “ทุนวัฒนธรรม สร้างชาติ” และ “ทุนทางวัฒนธรรมชุมชน = ทุนชาติ” ซึ่งหากสามารถบริหารจัดการสื่อและสร้างการรับรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ จะไม่เพียงแต่ช่วยรักษาอัตลักษณ์ท้องถิ่นไว้ได้เท่านั้น แต่ยังเป็นการเปิดประตูระบายสินค้าทางวัฒนธรรม การท่องเที่ยว และบริการในพื้นที่ ซึ่งจะช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากของจังหวัดกาฬสินธุ์ได้อย่างเป็นรูปธรรมต่อไป

       ทีมวิจัยโครงการบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์ นำโดย ดร.สรวงมณฑ์ สิทธิสมาน ประธานมูลนิธิสื่อสานพลังชุมชน พร้อมคณะทำงาน ได้ลงพื้นที่สำรวจศักยภาพทางวัฒนธรรมในเขตเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ โดยการนั่งรถรางชมเมืองตลอดช่วงบ่าย เพื่อรวบรวมข้อมูลและประเมินแนวทางการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากผ่านทุนทางวัฒนธรรม

การลงพื้นที่ในครั้งนี้มี คุณมนัสวี พรมโชติ นักวิจัยในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ และ คุณเกศทัศน์ นาชัยเวียง พนักงานขับรถรางจากเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ร่วมเป็นแกนนำในการนำชมและให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับย่านวัฒนธรรมสำคัญทั้ง 4 ย่านของเมืองกาฬสินธุ์

ย่านชุมชนเมืองเก่า จุดตัดสถาปัตยกรรม 3 วัฒนธรรม

ตั้งอยู่บริเวณชุมชนโดยรอบวัดกลาง พระอารามหลวง มีอัตลักษณ์โดดเด่นด้านสถาปัตยกรรมที่ผสมผสานระหว่างไทย จีน และอีสาน โครงสร้างอาคารบ้านเรือนยังคงหลงเหลือร่องรอยประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ สถานที่สำคัญในย่านนี้ อาทิ ตึกดินโบราณ ตึกฝรั่ง และบ้านดิน ซึ่งถือเป็นต้นทุนสำคัญในการพัฒนาเป็นเส้นทางท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม

ย่านประวัติศาสตร์กาฬสินธุ์ (ริมน้ำปาว): พื้นที่ชีวิตและเศรษฐกิจชุมชน

พื้นที่ริมลำน้ำปาวซึ่งไหลผ่านชุมชนที่อยู่อาศัยหนาแน่น ได้แก่ ชุมชนหน้าโรงเลื่อย ชุมชนท่าสินค้า ชุมชนดอนสวรรค์ และชุมชนซอยน้ำทิพย์ ย่านนี้มีกายภาพที่เอื้อต่อการจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรมและพื้นที่สร้างสรรค์ (Creative Space) ซึ่งสามารถต่อยอดเป็นแหล่งเศรษฐกิจชุมชนและตลาดวัฒนธรรมริมน้ำเพื่อสร้างรายได้หมุนเวียนให้กับคนในท้องถิ่น

ย่านศาลากลางหลังเก่า: ศูนย์รวมองค์ความรู้และหอศิลป์เมือง

อาคารศาลากลางจังหวัดหลังเดิมได้รับการทำนุบำรุงและปรับปรุงให้เป็น “พิพิธภัณฑ์ของดีเมืองกาฬสินธุ์ (หอศิลป์)” ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมประเพณี และการเชิดชูเกียรติบุคคลสำคัญของจังหวัด เพื่อให้เยาวชนและประชาชนทั่วไปได้เข้าถึงรากเหง้าของท้องถิ่น

ย่านริมแก่งดอนกลาง: พื้นที่สีเขียวและอัตลักษณ์แห่งการเทิดพระเกียรติ

พื้นที่ชุมชนริมแก่งดอนกลาง (เดิมชื่อแก่งสำโรง) ซึ่งมีลักษณะเด่นเป็นแก่งและมีดอนอยู่ตรงกลาง ปัจจุบันมีแนวคิดเชิงนโยบายในการสร้างสรรค์และพัฒนาพื้นที่แห่งนี้เพื่อเทิดพระเกียรติแด่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มุ่งเน้นการผสมผสานระหว่างการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและการเชิดชูสถาบัน

จากการลงพื้นที่สำรวจของคณะวิจัย พบข้อบ่งชี้สำคัญว่า แต่ละย่านวัฒนธรรมของเมืองกาฬสินธุ์ล้วนมีความโดดเด่นทางวัฒนธรรมที่หลากหลายและแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ สิ่งเหล่านี้คือ “รากฐานทุนวัฒนธรรมดั้งเดิม” ที่มีศักยภาพสูง

หากภาครัฐและภาคประชาสังคมร่วมกันสนับสนุน ฟื้นฟู และยกระดับย่านเหล่านี้อย่างเป็นระบบ นอกจากจะช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากในฐานะเมืองรองที่มีมูลค่าสร้างสรรค์สูงแล้ว ยังจะเป็นการสร้างความมั่นคงให้ทุนวัฒนธรรมสามารถคงอยู่และเฟื่องฟูต่อไปได้อย่างยั่งยืน สอดรับกับแนวคิด “ทุนวัฒนธรรม สร้างชาติ” และ “ทุนทางวัฒนธรรมชุมชน = ทุนชาติ” ที่ต้องอาศัยการบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมเข้ามาเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาขับเคลื่อนในอนาคต

  

 สันทรายยักษ์ปิดตายปากอ่าว ปล่อยลอยแพรับชะตากรรมน้ำจืดสนิท-สัตว์น้ำสูญพันธุ์

     แกนนำประมงพื้นบ้านอวนลอยรอบอ่าวปัตตานีร้องเรียนผ่านสื่อ สะท้อนความสิ้นหวัง หลังเจ้าท่าฯ แจงงบศึกษาผลกระทบขุดลอกร่องน้ำ ไม่ได้รวมถึงการรื้อ “สันทรายแหลมตาชี” ที่ขวางทางน้ำไหล เผยยืดเยื้อนับสิบปีทำระบบนิเวศพัง น้ำนิ่งกลายสภาพเป็นน้ำจืด ด้านนักวิชาการประมงเตือนวิกฤตซ้ำเติม สภาพน้ำตื้นเขิน-แดดจัด ทำน้ำร้อนจัด สัตว์น้ำหนีหาย-ทยอยตายสนิท

ชาวบ้านผิดหวัง นึกว่าได้งบรื้อสันทราย สุดท้ายแค่ศึกษาฯ

     จากกรณีที่หน่วยงานภาครัฐได้มีการตั้งงบประมาณเพื่อศึกษาผลกระทบของการขุดลอกและบำรุงรักษาร่องน้ำปัตตานี โดยได้มีการเชิญตัวแทนชาวบ้านและชาวประมงพื้นบ้านเข้าร่วมรับฟังและเสนอความต้องการในเวทีรับฟังความคิดเห็นครั้งที่ 1 เมื่อต้นเดือนมิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งสร้างความหวังให้กับชาวบ้านรอบอ่าวปัตตานีเป็นอย่างมากว่าจะได้รับการแก้ไขปัญหาสันทรายทับถมขวางทางเข้า-ออกของน้ำทะเล จนถึงขั้นมีการนัดหมายระดมมวลชนชาวประมงพร้อมเรืออวนลอยกว่า 30 ลำ เดินทางไปยังพื้นที่สันทรายเพื่อเป็นสักขีพยานและแสดงพลังเรียกร้องให้มีการรื้อถอนสันทรายดังกล่าวออกภายในวันที่ 30 มิถุนายนนี้

       ทว่า ล่าสุดความหวังของชาวบ้านกลับต้องพังทลายลง เมื่อได้รับการยืนยันจากสำนักงานเจ้าท่าภูมิภาคสาขาปัตตานี ว่า โครงการดังกล่าวเป็นเพียง “โครงการศึกษาทางด้านวิศวกรรม เศรษฐศาสตร์ และสิ่งแวดล้อม สำหรับการขุดลอกและบำรุงรักษาร่องน้ำปัตตานี อ.เมือง จ.ปัตตานี และศึกษาผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สำหรับการขุดลอกและบำรุงรักษาชายฝั่งทะเลที่แหลมตาชี” เท่านั้น ไม่ได้มีแนวคิดหรือแผนงานที่จะขุดลอกเอาสันทรายที่ขวางทางน้ำเข้า-ออกของอ่าวออกตามที่ชาวบ้านเข้าใจแต่อย่างใด

แกนนำโวยทุจริตเชิงนโยบาย? งบขุดลอกมีทุกปี แต่ไม่เคยตรงจุด

        นายมะอ สาและ แกนนำกลุ่มประมงอวนลอยบ้านบูดี เปิดเผยด้วยความอัดอั้นใจว่า ชาวบ้านพยายามเรียกร้องให้ภาครัฐแก้ไขปัญหาสันทรายแหลมตาชีที่ปิดกั้นปาดทางน้ำไหลระหว่างอ่าวไทยกับอ่าวปัตตานีมาเป็นเวลานานเกือบ 10 ปีแล้ว เนื่องจากการปิดกั้นดังกล่าวทำให้น้ำทะเลจากอ่าวไทยไม่สามารถหมุนเวียนเข้ามาในอ่าวปัตตานีได้ ส่งผลให้น้ำในอ่าวนิ่งสนิทและกลายสภาพเป็นอ่าวรีไซเคิลน้ำจืดเกือบทั้งหมด สัตว์น้ำเริ่มลดจำนวนลงและสูญพันธุ์ไปหลายชนิด

“พวกเราเรียกร้องมาเป็นสิบปี สิ่งที่อยากให้ทำคือขุดสันทรายออกกลับไม่ทำ ทราบมาว่ามีงบประมาณสำหรับการขุดลอกร่องน้ำปัตตานีส่งมาให้ทุกปี แต่ไม่เคยมีการขุดลอกตรงสันทรายที่เป็นปัญหาจริง ๆ เลย วันนี้คนหาเช้ากินค่ำรอบอ่าวปัตตานี ทั้ง 9 หมู่บ้าน จำนวนนับแสนคนที่ฝากชีวิตไว้กับอาชีพประมงกำลังเดือดร้อนแสนสาหัส จึงอยากเรียกร้องให้ทางจังหวัดปัตตานีและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง หันมาสนใจแก้ปัญหาปากท้องของประชาชนอย่างจริงจังและจริงใจ ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินแก้” นายมะอ กล่าว

นักวิชาการชี้ วิกฤตซ้อนวิกฤต แดดเผาทำอ่าวร้อน-พันธุ์สัตว์น้ำวิกฤต

       ขณะที่ นายทศพล พลรัตน์ นักวิชาการจากศูนย์พัฒนาและวิจัยสัตว์น้ำชายฝั่งปัตตานี ได้สะท้อนมุมมองทางวิชาการถึงวิกฤตระบบนิเวศในอ่าวปัตตานีว่า ปัจจุบันสภาพของอ่าวปัตตานีมีความตื้นเขินเป็นอย่างมาก เมื่อน้ำในอ่าวกลายสภาพเป็นน้ำจืดขังอยู่นานเกินไปเพราะระบายออกสู่อ่าวไทยไม่ได้ ขณะเดียวกันน้ำเค็มจากอ่าวไทยก็ไหลเข้ามาเติมตามวงจรธรรมชาติไม่ได้ ส่งผลให้สัตว์น้ำปรับตัวไม่ทัน ทยอยอพยพย้ายถิ่นฐานหนี หรือไม่ก็ต้องตายจนเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์

       นอกจากนี้ ในปี 2569 นี้ สภาพอากาศยังมีความร้อนรุนแรงกว่าทุกปีที่ผ่านมา แสงแดดที่แผดเผาทำให้น้ำในอ่าวที่ตื้นเขินเกิดภาวะ “ร้อนจัด” และเกิดความเค็มในลักษณะที่ผิดปกติ ซึ่งเกิดจากการระเหยของน้ำเพราะความร้อน ไม่ใช่ความเค็มจากน้ำทะเลอ่าวไทยที่ไหลเวียนตามธรรมชาติ สภาวะแวดล้อมที่แปรปรวนขั้นวิกฤตนี้ ทำให้ชาวประมงไม่สามารถจับพ่อแม่พันธุ์สัตว์น้ำทะเลได้เลย จึงอยากวิงวอนให้ทุกภาคส่วนนำปัญหานี้เข้าสู่กระบวนการแก้ไขอย่างเร่งด่วนและจริงจัง

วันที่ 23 มิถุนายน 2569 ในการประชุมกลุ่มเฉพาะเรื่องภายใต้เวที Thailand Research Expo & Symposium 2026 เมื่อวันที่ 22 มิถุนายนที่ผ่านมา หัวข้อ “การวิจัยด้านศิลปวัฒนธรรม สถาปัตยกรรม และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์” คณะผู้วิจัยนำโดย ผศ.ดร.รุ่งโรจน์ สงสระบุญ จากมหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์ ร่วมด้วย นายคมกฤช จุตะกานนท์ และ ดร.จิตระวี ทองเถา ได้นำเสนอผลงานวิจัยในหัวข้อ “แนวทางการฟื้นฟูหอบรรพชน จังหวัดลำปาง ผ่านทุนวัฒนธรรม” เพื่อนำเสนอต้นแบบการจัดการมรดกทางสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง

     การศึกษานี้มุ่งเน้นไปที่การฟื้นฟูหอบรรพชนในพื้นที่จังหวัดลำปาง ซึ่งเปรียบเสมือนสถาปัตยกรรมที่เป็นศูนย์รวมจิตใจและอัตลักษณ์ของคนในท้องถิ่น โดยใช้แนวคิด “ทุนวัฒนธรรม” เป็นเครื่องมือหลักในการเชื่อมโยงมรดกทางสถาปัตยกรรมเข้ากับการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อเปลี่ยนผ่านจากการอนุรักษ์เชิงวัตถุไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มและกระบวนการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์

     งานวิจัยดังกล่าวยังได้รับความสนใจจากผู้ทรงคุณวุฒิระดับประเทศ อาทิ นางสาวสุกัญญา ธีระกูรณ์เลิศ, ศ.กิตติคุณ ดร.วรรณศิลป์ พีรพันธุ์ และ ผศ.ดร.อริศร์ เทียนประเสริฐ ที่ร่วมให้ความเห็นทางวิชาการต่อภาพรวมการนำเสนองานวิจัยในครั้งนี้ โดยมองว่าจะเป็นแนวทางสำคัญในการบริหารจัดการมรดกวัฒนธรรมที่สามารถปรับใช้กับพื้นที่อื่น ๆ ทั่วประเทศได้

      ทั้งนี้ ในส่วนของการดำเนินงาน คณะผู้วิจัยได้ระบุถึงความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายสำคัญที่ให้การสนับสนุนและร่วมขับเคลื่อนแนวทางนี้ ประกอบด้วย มูลนิธิเสริมสร้างพลังชุมชนวัฒนธรรมและธรรมภิบาล สถาบันพระปกเกล้า มูลนิธิออมไทย หอบรรพชน จังหวัดลำปาง อาจารย์พงษ์พรรณ เรือนนันชัย

    แนวทางดังกล่าวถือเป็นก้าวสำคัญของการนำงานวิจัยสู่การปฏิบัติจริง (Research to Action) เพื่อยกระดับสถาปัตยกรรมและทุนทางวัฒนธรรมของจังหวัดลำปาง ให้สามารถต่อยอดสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่ยั่งยืน โดยให้ชุมชนเป็นเจ้าของและผู้บริหารจัดการมรดกของตนเองอย่างแท้จริง