ดร.ธนภณ-บพท. ลุยพะเยา ชู ‘กาดหล่ายต้า โมเดล’ ปั้นห่วงโซ่อาหาร ปลุกเศรษฐกิจยั่งยืน
ดร.ธนภณ นำร่อง บพท.-เครือข่าย RDC ลงพื้นที่ชุมชนแม่ต๋ำ พะเยา ติดตามผลสัมฤทธิ์ทุนวิจัยรัฐ ชูยุทธศาสตร์ ‘ห่วงโซ่คุณค่าอาหาร’ ดันเมนูสร้างสรรค์สู่การจัดทำทะเบียนอาหารท้องถิ่น หวังใช้ทุนวัฒนธรรมปลุกเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน
เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2569 ณ ย่านกาดหล่ายต้า ชุมชนแม่ต๋ำ จังหวัดพะเยา คณะผู้ทรงคุณวุฒิจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พร้อมด้วยเครือข่าย RDC ได้ลงพื้นที่ติดตามความก้าวหน้าและประเมินผลสัมฤทธิ์โครงการวิจัยการพัฒนาพื้นที่ด้วยทุนทางวัฒนธรรม โดยมีเป้าหมายหลักในการตรวจสอบแนวทางการเชื่อมโยงทุนวัฒนธรรม อาหาร วัตถุดิบ และเศรษฐกิจระดับย่านเข้าด้วยกัน
@ แกะรอย ‘กาดหล่ายต้า โมเดล’ จากจุดเริ่มต้นปี 64 สู่ปัจจุบัน
การลงพื้นที่ครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จของการบูรณาการงานวิจัยเชิงพื้นที่ ซึ่งมีรากฐานสำคัญมาจาก “กาดหล่ายต้า โมเดล” โดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล ผู้ริเริ่มโครงการ “กาดหล่ายต้า” (Laita Market) ในชุมชนริมลำน้ำแม่ต๋ำเมื่อปี 2564 ภายใต้โครงการวิจัย “พื้นที่ย่านด้วยทุนทางวัฒนธรรมชุมชนบนฐานเศรษฐกิจวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์” ซึ่งดำเนินการโดยมหาวิทยาลัยศิลปากรในขณะนั้น
ผลพวงจากงานวิจัยในระยะเริ่มต้น ได้วางโครงสร้างพื้นฐานในการมองพื้นที่ผ่าน “ทุนทางวัฒนธรรม” ของชุมชนอย่างเป็นระบบ ก่อนจะถูกส่งไม้ต่อและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นฐานปฏิบัติการสำคัญที่มหาวิทยาลัยพะเยาและภาคีเครือข่ายนำมาต่อยอดในปัจจุบัน
การลงพื้นที่ติดตามงานนำโดย ดร.สีลาภรณ์ บัวสาย พร้อมด้วยคณะผู้ทรงคุณวุฒิ ประกอบด้วย ดร.ธนภณ วัฒนกุล, รศ.ดร.อุเทน คำน่าน, รศ.อิ่มจิต เลิศพงษ์สมบัติ, อ.อิศรา กันแตง และ รศ.ดร.ดิเรก ปัทมสิริวัฒน์ ร่วมรับฟังการนำเสนอและแลกเปลี่ยนทรรศนะกับทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยพะเยา นำโดย ผศ.ดร.วุฒิชัย ชัยรินคำ หัวหน้าโครงการวิจัย และ ดร.จารุวรรณ โปษยานนท์ หัวหน้านักวิจัย ตลอดจนภาคีเครือข่ายและปราชญ์ชาวบ้านในชุมชนแม่ต๋ำ
@ ชู ‘ห่วงโซ่คุณค่าอาหาร’ ดันเมนูสร้างสรรค์-เตรียมขึ้นทะเบียนอาหารกาดหล่ายต้า
ประเด็นสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นรูปธรรมในการตรวจเยี่ยมครั้งนี้ คือการพัฒนาระบบ “ห่วงโซ่คุณค่าอาหาร” (Food Value Chain) ทีมวิจัยได้นำเสนอการเชื่อมโยงเส้นทางวัตถุดิบจากแหล่งผลิตและสวนในชุมชนถึง 9 แหล่ง เข้าสู่กระบวนการวิจัยและออกแบบทางโภชนาการ จนเกิดเป็น “เมนูสร้างสรรค์” ที่นำมาทดลองตลาดจริง อาทิ ยำมะม่วงหนังหมูปานิปุริ, สลัดรวมกาดหล่ายต้า, ซอสเซียนท้อสามรส, เซียนท้อพุดดิ้งฟรุตสลัด และ กล้วยแก้วมนตราป้าอ็อด
กระบวนการดังกล่าว ไม่เพียงแต่เป็นการคิดค้นเมนูใหม่ แต่คือการทดลองระบบนิเวศทางเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงตั้งแต่ ต้นน้ำ (แหล่งวัตถุดิบ/ผู้ผลิต) กลางน้ำ (ผู้ประกอบการ/นักออกแบบอาหาร) ไปจนถึง ปลายน้ำ (ผู้บริโภค) โดยใช้เรื่องราว (Storytelling) และบริบทของพื้นที่เป็นแกนกลาง
นอกจากนี้ วงประชุมยังได้แลกเปลี่ยนแนวคิดเชิงนโยบายเพื่อนำไปสู่การพัฒนา “อัตลักษณ์ด้านอาหารของกาดหล่ายต้า” ให้มีความเป็นรูปธรรม โดยเตรียมต่อยอดสู่การจัดทำ “ทะเบียนอาหารกาดหล่ายต้า” และฐานข้อมูลเรื่องราวของอาหาร (Food Database) เพื่อป้องกันการสูญหายของภูมิปัญญา และใช้เป็นเครื่องมือทางการตลาดเพื่อสื่อสารกับนักท่องเที่ยวในอนาคต
@ จากทุนวัฒนธรรม สู่การออกแบบเศรษฐกิจย่าน
ก้าวต่อไปของ “กาดหล่ายต้า” ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณจากรัฐ จะมุ่งเน้นการต่อยอดห่วงโซ่คุณค่าอาหารให้เชื่อมโยงกับบริบทของพื้นที่โดยรอบ การสร้างเครือข่ายผู้ประกอบการท้องถิ่น และการออกแบบเศรษฐกิจของย่านผ่านฐานทุนที่ชุมชนมีอยู่จริง เพื่อป้องกันปัญหารวยกระจุกจนกระจาย และสร้างสำนึกรักษ์ถิ่นฐานบ้านเกิด
โครงการวิจัย: “การพัฒนากาดวัฒนธรรม ‘กาดหล่ายต้า’ เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์และสร้างสำนึกรักษ์ท้องถิ่นอย่างยั่งยืน” หน่วยงานดำเนินงาน: มหาวิทยาลัยพะเยา หน่วยงานสนับสนุนทุน: หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
