เปิดโมเดลฟื้น ‘ริมน้ำวัง’ ลำปาง ผุด ‘ตลาดหย่อม’ ดึงชุมชนร่วมจัดผัง-คัดสินค้า ป้องปัญหาซ้ำรอย ชูธงเศรษฐกิจวัฒนธรรมคู่ดูแลสิ่งแวดล้อม

        ภาคีเครือข่ายนักวิจัยร่วมกับชุมชนท้องถิ่นจังหวัดลำปาง จัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเพื่อกำหนดทิศทางและวางกรอบการพัฒนาพื้นที่ริมแม่น้ำวัง มุ่งยกระดับศักยภาพเมืองรองสู่การเป็นเมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานทุนทางวัฒนธรรม โดยมีเป้าหมายผลักดันให้ประชาชนในพื้นที่มีบทบาทหลักในการบริหารจัดการทรัพยากรและสร้างรายได้ด้วยตนเองอย่างเป็นรูปธรรม

จากการระดมความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย มีข้อสรุปและแนวทางเชิงนโยบายการปฏิบัติที่สำคัญ 5 ประเด็นหลัก ได้แก่ การฟื้นฟูพื้นที่ริมแม่น้ำวัง: วางแผนเชื่อมโยงพื้นที่ริมน้ำทั้งสองฝั่งเข้าด้วยกัน เพื่อพัฒนาเป็นพื้นที่สาธารณะสำหรับการพักผ่อน แหล่งเรียนรู้ และลานกิจกรรมทางวัฒนธรรม พร้อมทั้งศึกษาแนวทางการจัดกิจกรรมทางน้ำที่ปลอดภัยและเหมาะสม โดยมุ่งเน้นการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมให้คนในชุมชนรู้สึกเป็นเจ้าของและร่วมดูแลรักษา

การออกแบบโมเดล “ตลาดหย่อม”: สนับสนุนการใช้ประโยชน์จากพื้นที่ขนาดเล็ก เช่น บริเวณหน้าบ้าน ทางเท้า และจุดเชื่อมต่อริมน้ำ เพื่อเปิดโอกาสให้ชาวบ้านสร้างรายได้ โดยมีการวางผังร้านค้า เส้นทางสัญจร และจุดจอดรถให้เป็นระเบียบ ทั้งนี้จะเริ่มจากการทดลองเปิดดำเนินงานในระยะนำร่องเพื่อประเมินผลกระทบและปรับปรุงแก้ไขก่อนขยายผล

การต่อยอดสินค้าและบริการจากทุนท้องถิ่น: ดำเนินการสำรวจและรวบรวมข้อมูลด้านอาหารพื้นถิ่น งานหัตถกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อนำมาพัฒนามาตรฐานผลิตภัณฑ์ การออกแบบบรรจุภัณฑ์ และการสื่อสารเรื่องราว ที่สะท้อนอัตลักษณ์ของจังหวัดลำปาง รวมถึงการวางแนวทางคุ้มครองและส่งเสริมด้านทรัพย์สินทางปัญญาแก่ผู้ประกอบการชุมชน

การสร้างกลไกการบริหารจัดการที่โปร่งใส: เตรียมจัดตั้ง “คณะกรรมการประชาคมตลาด” ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนจากแต่ละชุมชน เพื่อร่วมกันกำหนดกติกาการใช้งาน คัดเลือกสินค้าและผู้ค้าอย่างเป็นธรรม จัดสรรพื้นที่อย่างโปร่งใส และร่วมกันดูแลรักษาอุปกรณ์ส่วนกลางอย่างเป็นระบบ

การควบคุมผลกระทบสิ่งแวดล้อม: วางมาตรการรักษาความสะอาดของแม่น้ำวังและพื้นที่ตลาดอย่างเข้มงวด โดยเน้นระบบการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทางและการจัดการน้ำเสีย ผ่านการบูรณาการทำงานร่วมกันระหว่างเทศบาลนครลำปาง ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อป้องกันปัญหาความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติในระยะยาว

เวทีแลกเปลี่ยนดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนโครงการวิจัย มหาวิทยาลัยศิลปากร เรื่อง “การพัฒนาเมืองรองสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานทุนทางวัฒนธรรม” ซึ่งมี รศ.ดร.สุพรรณี ฉายะบุตร เป็นหัวหน้าโครงการวิจัย ภายใต้แผนงานเป้าหมายสำคัญเรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” (ขับเคลื่อนงานวิจัยรวม 11 โครงการ)

การดำเนินงานอยู่ภายใต้การกำกับทิศทางโดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (Promoting Committee: PC) และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. (Program Director: PD) ในโครงการวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” ซึ่งดำเนินการร่วมกับสมาคมสื่อมวลชนเพื่อพัฒนาชายแดนภาคใต้ (JSD-South)

สำหรับโครงการวิจัยดังกล่าว ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจาก กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.), กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.), สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.), สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) และหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) เพื่อแปลงงานวิจัยเชิงวิชาการให้เป็นกลไกสร้างรายได้และขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากแก่ชุมชนอย่างแท้จริง