‘ขนมเดือนสิบ’ ขึ้นชั้นทุนวัฒนธรรมชุมชน ยกระดับเมืองรองสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์

    ในการจัดงานเทศกาล “เป-ตะเฟสติวัล” ครั้งที่ 3 ณ หลาดยิบ อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ได้มีการจัดกิจกรรมสาธิตการทำ “ขนมเดือนสิบ” เพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นให้แก่ประชาชนและนักท่องเที่ยวที่มาร่วมงานได้เรียนรู้พร้อมทดลองชิม โดยมุ่งเน้นการต่อยอดสัญลักษณ์เชิงวัฒนธรรมผ่านขนมสัญลักษณ์ 5 ชนิดที่ใช้ในประเพณีสารทเดือนสิบและการจัดหมฺรับเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษ

จากการสำรวจข้อมูลโครงสร้างสัญลักษณ์ความเชื่อเชิงวัฒนธรรมของขนมเดือนสิบทั้ง 5 ชนิด พบรายละเอียดสำคัญดังนี้

• ขนมพอง: ทำจากข้าวเหนียวทอดพองฟู น้ำหนักเบา ตามความเชื่อเปรียบเสมือน “เรือหรือแพ” สำหรับส่งดวงวิญญาณบรรพบุรุษข้ามห้วงมหรรณพและวัฏสงสารไปสู่สุคติ

• ขนมลา: แป้งเส้นเล็กละเอียดทอดซ้อนเป็นผืน สื่อถึง “ผ้าและเครื่องนุ่งห่ม” สำหรับผู้ล่วงลับ รวมถึงตามความเชื่อท้องถิ่นที่ว่าเส้นแป้งขนาดเล็กช่วยให้เปรตที่มีปากขนาดเท่ารูเข็มสามารถรับประทานได้

• ขนมกง (ขนมไข่ปลา): ขนมทรงวงกลมคล้ายกำไลหรือแหวน ใช้เป็นสัญลักษณ์แทน “เครื่องประดับ” ตกแต่งร่างกายในโลกหลังความตาย

• ขนมดีซำ (ขนมเจาะหู): แป้งผสมน้ำตาลปั้นทรงกลมเจาะรูตรงกลาง คล้ายเหรียญโบราณ ใช้เป็นสัญลักษณ์แทน “เบี้ย” หรือ “เงินตรา” สำหรับจับจ่ายใช้สอย

• ขนมบ้า (สะบ้า): แป้งผสมน้ำตาลและมันเทศปั้นทรงกลมกดแบนคลุกงาขาวทอด ทรงคล้ายลูกสะบ้า สัญลักษณ์แทน “ของเล่น” สำหรับการละเล่นในเทศกาลสงกรานต์

งานเทศกาลดังกล่าวยังเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนโครงการวิจัย “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” ภายใต้แผนงานเป้าหมายสำคัญเรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” ซึ่งดำเนินงานโดยมูลนิธิสื่อสานพลังชุมชน นำโดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (PC) และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์ (PD)

โครงการวิจัยนี้ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและกองทุนด้านวิจัยหลายแห่ง ประกอบด้วย:

1. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

2. กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.)

3. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

4. สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.)

5. หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.)

การดำเนินโครงการดังกล่าวยึดกรอบแนวคิด “ทุนทางวัฒนธรรมชุมชน = ทุนชาติ” เพื่อแปลงต้นทุนทางสังคมและภูมิปัญญาท้องถิ่นให้กลายเป็นเครื่องมือขับเคลื่อนเศรษฐกิจในพื้นที่เมืองรอง ทั้งนี้ งานเทศกาลเป-ตะเฟสติวัล ครั้งที่ 3 จัดขึ้นจนถึงวันที่ 11 ตุลาคม 2569 ณ หลาดยิบ อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช โดยภายในงานยังประกอบด้วยบูทกิจกรรมศิลปะ การแสดง การประกวด บูทสินค้างานคราฟต์ และร้านค้าอาหารชุมชน