“ทุนวัฒนธรรม” รากแก้วประเทศไทย ต่อยอด “กิ่ง – ก้าน – ใบ” สร้าง ศก.ยั่งยืน
“ดร.ถวิลวดี” ฉายภาพ “ต้นไม้ประเทศไทย” มี “ทุนวัฒนธรรมระดับชาติ” เป็นรากแก้ว “ภูมิปัญญาแต่ละย่าน” สร้างเศรษฐกิจชุมชนให้แข็งแรง ปั้นเยาวชนสื่อสาร ขยายเป็นกิ่ง ก้าน ใบ เดินจัดทำปฏิทินท่องเที่ยววัฒนธรรมตลอดทั้งปี พร้อมประยุกต์ใช้ AI สื่อสารคนรุ่นใหม่
ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) โครงการวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” เปิดเผยผ่าน “รายการขอเวลานอก” ทางเนชั่นทีวี ถึงความคืบหน้าของโครงการวิจัยฯว่า ปัจจุบันมีโครงการวิจัยรวมทั้งสิ้น 11 โครงการ จัดแบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม เพื่อขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่อย่างเป็นระบบและยั่งยืน ประกอบด้วย
1.กลุ่มศึกษาสังเคราะห์ภาพรวมและมิติอัตลักษณ์ เน้นการวิเคราะห์ข้อมูลภาพรวม ศึกษาอัตลักษณ์ ทุนวัฒนธรรม และผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคม มุ่งตอบโจทย์ว่าหากดำเนินการแล้วจะเกิดผลลัพธ์อย่างไร โดยมีมหาวิทยาลัยศิลปากรเป็นผู้รับผิดชอบหลัก
2.กลุ่มเปลี่ยนทุนวัฒนธรรมเป็นมูลค่าเศรษฐกิจ มุ่งสร้างรายได้ให้ชุมชนผ่านสินค้าทางวัฒนธรรม และสร้างกลไกยกระดับเชิงสถาบัน เช่น พิพิธภัณฑ์และงานหัตถกรรมท้องถิ่น โดยมหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราชได้เข้าไปดำเนินการยกระดับ “งานช่างถม” เมืองนครศรีธรรมราช ตลอดจนสร้างพิพิธภัณฑ์ต้นแบบเพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาช่างศิลป์ท้องถิ่นที่กำลังเสี่ยงต่อการสูญหาย
3.กลุ่มการสื่อสารทางวัฒนธรรม ถือเป็นคานงัดสำคัญ ทำหน้าที่เปลี่ยน “คุณค่า” ให้เป็น “มูลค่า” โดยให้เยาวชนเข้ามามีส่วนร่วมเป็นนักสื่อสารวัฒนธรรมท้องถิ่น ถ่ายทอดเรื่องราวในย่านวัฒนธรรมผ่านสื่อโซเชียลมีเดีย สื่อกระแสหลัก และสื่อกระแสรอง เพื่อสร้างการรับรู้ในวงกว้าง
4.กลุ่มการขับเคลื่อนเชิงนโยบาย มุ่งพัฒนานักบริหารจัดการทุนวัฒนธรรมระดับสูง ร่วมกับสถาบันพระปกเกล้า จัดขึ้นเป็นรุ่นที่ 2 โดยนำผู้บริหารภาครัฐ ท้องถิ่น เอกชน และสื่อมวลชน มาร่วมเป็นนักวิจัยเชิงนโยบายเพื่อนำไปปฏิบัติจริงในพื้นที่ อาทิ นายกเทศมนตรีเมืองกาฬสินธุ์ที่นำความรู้ไปจัดทำแผนพัฒนาพื้นที่ ขับเคลื่อนผ่านทุนวัฒนธรรม “โปงลาง”และ “ธุง” หรือผู้ว่าราชการจังหวัดหนองบัวลำภู ที่นำเรื่อง “ต้นฉนวน” ไปต่อยอดเป็นผ้าย้อมสีฉนวน สู่นโยบายของจังหวัด
ดร.ถวิลวดี อธิบายถึงแนวคิดการพัฒนางานวิจัยว่า การสร้างความเข้มแข็งต้องเริ่มจากฐานราก เปรียบเสมือน “ต้นไม้ใหญ่” ที่มีรากแก้ว เป็นทุนวัฒนธรรมระดับชาติ และ “รากแขนง-รากฝอย” เป็นทุนวัฒนธรรมถิ่นที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ
ส่วนลำต้น คือกระบวนการมีส่วนร่วม การสื่อสาร และการเรียนรู้ร่วมกัน ซึ่งจะนำไปสู่ กิ่ง ใบ และยอด นั่นคือการเกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจและกลุ่มคนที่ขับเคลื่อนพื้นที่ได้จริง
“ประวัติศาสตร์และฐานรากมีความสำคัญมาก ถึงได้มีงานวิจัยที่ต้องเข้าใจฐานรากและประวัติศาสตร์ เพื่อที่จะเป็นฐานข้อมูลที่จะเชื่อมไปสู่จุดอื่นๆ”
“ทุนในย่านก็คือรากแขนง รากแก้ว ฉะนั้นในแต่ละย่านเราก็พยายามที่จะพัฒนาให้ย่านเขาเกิดขึ้นมาได้ ในหลายที่หลายประเทศ ‘ย่าน’ก็มีความสำคัญ แล้วถ้าเกิดคนในย่านเห็นความสำคัญ มันก็จะทำให้ย่านนั้นเจริญได้ เช่น เราไปญี่ปุ่น เราไปเมืองนั้นเล็กๆ น้อยๆ ย่านนั้นย่านนี้มันก็เกิด แล้วสุดท้ายมันเกิดเศรษฐกิจที่ดีขึ้นมาได้”
นอกจากนี้ ดร.ถวิลวดี ยังชี้ให้เห็นถึงความหลากหลายของเอกลักษณ์ในแต่ละพื้นที่ ซึ่งสามารถนำมาจัดทำเป็น “ปฏิทินการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมได้ตลอดทั้งปี” อาทิ ประเพณีบุญสารทเดือนสิบ อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช หรือเทศกาลโคมแสนดวง จังหวัดลำพูน ซึ่งเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวที่ไม่สามารถหาทดแทนกันได้
สำหรับทิศทางการสื่อสารในยุคปัจจุบัน ได้นำ AI (ปัญญาประดิษฐ์) เข้ามาช่วยยกระดับรูปแบบการสื่อสารใหม่ๆ เพื่อให้เข้าถึงกลุ่มคนรุ่นใหม่และผู้คนที่หลากหลาย
อย่างไรก็ตาม ดร.ถวิลวดี ยืนยันจุดยืนสำคัญว่า “เราใช้ประโยชน์จาก AI เพื่อการสื่อสารที่เข้าถึงผู้คนที่แตกต่างกัน โดยจะไม่ยอมให้ AI มาครอบงำ และที่สำคัญคือต้องไม่ทิ้งรากเหง้าทางวัฒนธรรมเดิมของเรา”
อนึ่ง โครงการวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” นำทีมขับเคลื่อนโดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (Promoting Committee : PC) และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. (PD) ภายใต้แผนงานเป้าหมายสำคัญเรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม”
โครงการวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์”
นำทีมขับเคลื่อนโดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (Promoting Committee : PC) และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. (PD) ภายใต้แผนงานเป้าหมายสำคัญเรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม”
โดยได้รับการสนับสนุนจาก กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) ดำเนินการโดย สมาคมสื่อมวลชนเพื่อพัฒนาชายแดนภาคใต้ JSD-South.
