‘หัวใจทุ่งสง’ อยู่ที่ไหน?

เปิดโจทย์ฟื้น ‘ทุนวัฒนธรรม’ จากเมืองชุมทางสู่นวัตกรรมเศรษฐกิจสร้างสรรค์

       เปิดปมวิกฤต ‘ทุ่งสง’ จากอดีตศูนย์กลางเศรษฐกิจภาคใต้สู่เมืองเก่าซบเซา นักวิจัย ม.ศิลปากร จับมือประชาคมลงพื้นที่ค้นหา ‘หัวใจเมือง’ ผ่านการขับเคลื่อน ‘ทุนวัฒนธรรม’ หวังแก้โจทย์ฟื้นชีวิตชุมชนด้วยนวัตกรรมความคิด หลังพบอดีตพึ่งพิงโครงสร้างพื้นฐานอย่างเดียวไม่เพียงพอ ชี้ต้องดึง ‘ทุนสังคม’ ขับเคลื่อนเศรษฐกิจควบคู่รักษาคุณค่าเดิม

      ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยศิลปากร นำโดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล นักวิจัยหลัก พร้อมด้วยทีมนักวิจัย ได้ลงพื้นที่ร่วมประชุมและพูดคุยกับภาคประชาคมในพื้นที่อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อค้นหาและถอดรหัสความสำคัญของ ‘ทุนวัฒนธรรม’ ในฐานะกลไกสำคัญในการฟื้นฟูเมืองและขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในระดับพื้นที่

 จากชุมทางเศรษฐกิจสู่เมืองเก่าที่เงียบเหงา

     ย้อนกลับไปในช่วงปี 2557 อำเภอทุ่งสงเคยเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจสูงมากในฐานะศูนย์กลางการขนส่งและการค้าของภาคใต้ อย่างไรก็ดี เมื่อเมืองรอบข้างเริ่มมีการขยายตัว และระบบการคมนาคมขนส่งในภาพรวมเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ทุ่งสงสุ่มเสี่ยงที่จะค่อย ๆ เปลี่ยนสภาพจากเมืองศูนย์กลางเศรษฐกิจ กลายเป็นเพียง ‘เมืองเก่า’ ที่มีความซบเซาลงอย่างต่อเนื่อง

     สถานการณ์ดังกล่าวนำมาซึ่งคำถามสำคัญจากภาคประชาชนและนักวิจัยว่า “หัวใจของเมืองทุ่งสงอยู่ที่ไหน?” และทุนวัฒนธรรมดั้งเดิมที่มีอยู่ในพื้นที่จะสามารถนำมาขยายผลเพื่อกอบกู้เศรษฐกิจและชีวิตชีวาของเมืองกลับคืนมาได้มากน้อยเพียงใด

“อยากจะฟื้นเมืองให้มีชีวิตชีวา” เสียงสะท้อนจากชายวัยกลางคนชาวทุ่งสงในวงประชุมประชาคม ที่ไม่เพียงแสดงถึงความปรารถนา แต่คือการเรียกร้องให้เกิดการลงมือปฏิบัติจริง พร้อมตั้งโจทย์ใหญ่ร่วมกันว่า “ควรจะต้องเริ่มทำอย่างไร”

 ‘ทุนสังคม’ ขับเคลื่อน ‘ทุนเศรษฐกิจ’ บำรุงรักษา ‘ทุนวัฒนธรรม’

     ความพยายามในการแก้โจทย์ดังกล่าว เริ่มต้นอย่างเป็นรูปธรรมเมื่อประมาณ 8 ปีที่แล้ว ผ่านโครงการวิจัยเรื่อง “การพัฒนาทุนวัฒนธรรมชุมชนสู่การเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจของชุมชน” โดยมหาวิทยาลัยศิลปากร ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นในการมอง ‘ทุนวัฒนธรรม’ ใหม่ ว่าไม่ใช่แค่เรื่องของเก่าเก็บ พิธีกรรม หรือโบราณวัตถุในพิพิธภัณฑ์ แต่คือภูมิปัญญา ประเพณี ความเชื่อ และวิถีชีวิตที่เป็นกลไกสร้างอนาคต

     ดร.ธนภณ วัฒนกุล นักวิจัยหลัก ระบุถึงหัวใจสำคัญของการขับเคลื่อนเรื่องนี้ว่า การพัฒนาทุ่งสงในฐานะศูนย์กลางการขนส่งภาคใต้ จะหยุดอยู่แค่เรื่องโครงสร้างพื้นฐานหรือการเติบโตทางเศรษฐกิจเชิงกายภาพอย่างเดียวไม่ได้ แต่ต้องควบคู่ไปกับมิติทางวัฒนธรรม

“เราต้องใช้ทุนวัฒนธรรมสร้างชาติ โดยมี ‘ทุนสังคม’ ทำหน้าที่เป็นพลังขับเคลื่อน เพื่อให้ ‘ทุนทางเศรษฐกิจ’ ที่เกิดขึ้นจากการสร้างมูลค่าเพิ่ม ย้อนกลับมาบำรุงรักษา ‘คุณค่าทางวัฒนธรรม’ ให้ดำรงอยู่อย่างยั่งยืน” ดร.ธนภณ ระบุ

 จากแผนปฏิบัติการสู่ความรับผิดชอบร่วมกัน

    ข้อสรุปสำคัญจากการลงพื้นที่และหารือร่วมกับประชาคมทุ่งสงในครั้งนี้ คือความเห็นพ้องว่า การขับเคลื่อนทุนวัฒนธรรมไม่ใช่หน้าที่ของภาครัฐหรือหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเพียงลำพัง แต่เป็น “หน้าที่ของทุกคน” ในท้องถิ่น ที่จะต้องร่วมกันจัดทำและดำเนินงานบนกรอบองค์ความรู้ของ ‘แผนปฏิบัติการ’ (Action Plan) ที่ทำได้จริง

     การเปลี่ยน ‘ทุนวัฒนธรรม’ ให้เป็นเมล็ดพันธุ์ทางเศรษฐกิจ ถือเป็นยุทธศาสตร์สำคัญในการยกระดับเมืองรองไปสู่ ‘เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม’ เพื่อให้หัวใจของเมืองทุ่งสงกลับมาเต้นรัวอย่างมีชีวิตชีวาอีกครั้ง

โครงการดังกล่าวได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจาก

• กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

• กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.)

• สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) / หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.)

•