อว.-บพท. ผสานพลังสื่อสารชุมชน ดัน ‘โปงลางเด็กกาฬสินธุ์’ ยกระดับเมืองรองสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์

    ‘อว.-บพท.’ ผสานพลังดัน “ทุนวัฒนธรรมสร้างชาติ”

       สืบเนื่องจาก มูลนิธิสื่อสานพลังชุมชน ได้ดำเนินโครงการวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” เพื่อขับเคลื่อนแนวคิด “ทุนวัฒนธรรม สร้างชาติ” โดยมุ่งเน้นการดึงศักยภาพและต้นทุนทางวัฒนธรรมในระดับฐานรากมาพัฒนาเป็นพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในพื้นที่เมืองรองทั่วประเทศ

      โครงการดังกล่าวอยู่ภายใต้แผนงานเป้าหมายสำคัญเรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” ซึ่งได้รับกรอบการสนับสนุนงบประมาณและการขับเคลื่อนจากหน่วยงานระดับนโยบายที่สำคัญ ประกอบด้วย

• กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

• กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.)

• สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.)

• หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.)

       โครงการวิจัยดังกล่าวมุ่งเน้นการสร้างระบบบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนอย่างมีทิศทาง เพื่อให้ชุมชนในพื้นที่เมืองรองสามารถถ่ายทอดคุณค่าทางประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่น ออกมาเป็นเนื้อหา (Content) ที่ทรงพลังและมีมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ ซึ่งไม่เพียงสร้างการรับรู้ในวงกว้าง แต่ยังเชื่อมโยงไปสู่การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและการสร้างรายได้ให้แก่คนในท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

      การนำงานวิจัยมาเป็นกลไกขับเคลื่อนร่วมกับทุนวัฒนธรรมในครั้งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญในการกระจายความเจริญและลดความเหลื่อมล้ำระหว่างเมืองหลักและเมืองรอง โดยใช้นวัตกรรมและการบริหารจัดการสื่อเป็นตัวนำ

  ‘วงศรีศิลป์ถิ่นโปงลาง’ สื่อวัฒนธรรมจากฐานรากเมืองกาฬสินธุ์

       จากการลงพื้นที่สำรวจกระบวนการสร้างและถ่ายทอดสื่อวัฒนธรรมชุมชนในจังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่เป้าหมายการพัฒนาเมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์ พบโมเดลการทำงานที่น่าสนใจของ โรงเรียนเทศบาล 4 ศรีเฉลิมพระเกียรติ สังกัดเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ที่ใช้ศิลปะการแสดงและดนตรีพื้นบ้าน “โปงลาง” เป็นสื่อกลางในการพัฒนาเยาวชนและสร้างชื่อเสียงให้กับท้องถิ่น

นายธีรศักดิ์ สุขสาร หรือ “ครูเป้” ครูสอนนาฏศิลป์ ผู้ดูแลกลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ (รายวิชาดนตรี-นาฏศิลป์) โรงเรียนเทศบาล 4 ศรีเฉลิมพระเกียรติ เปิดเผยถึงกระบวนการบ่มเพาะเยาวชนในพื้นที่ว่า การสอนดนตรีและนาฏศิลป์ถูกจัดวางไว้ในหลักสูตรพื้นฐานตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1-6  โดยระดับ ป.1-ป.3 จะเน้นภาคทฤษฎี ส่วน ป.4-ป.6 จะเน้นภาคปฏิบัติ

“เด็กในพื้นที่เขตเทศบาลและอำเภอเมืองกาฬสินธุ์มีความสนใจเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เราเข้ามาเสริมแรงบันดาลใจและคัดกรองความสามารถเฉพาะบุคคล ไม่ว่าจะเป็นการร้อง การเต้น การรำ หรือการเล่นดนตรี เช่น โปงลาง แคน พิน โหวด กลองรำมะนา กลองยาว และเบส เพื่อให้ตรงกับศักยภาพของเด็กมากที่สุด” ครูเป้กล่าว

  จากเวทีแข่งขัน ถ้วยพระราชทานฯ สู่การสร้างรายได้และอาชีพ

      ความสำเร็จของการบริหารจัดการดนตรีพื้นบ้านในสถานศึกษาแห่งนี้ สะท้อนผ่านการสนับสนุนของ ดร.มาณิต เหลืองอุบล ผู้อำนวยการโรงเรียนเทศบาล 4 ศรีเฉลิมพระเกียรติ ตลอดจนผู้บริหารในอดีตอย่าง ดร.มานิต เขียวโสภา และนายอนุวัต ทิพย์อารัก ที่ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีจัดตั้ง “วงศรีศิลป์ถิ่นโปงลาง” จนกลายเป็นเอกลักษณ์ประจำโรงเรียน

ผลงานสำคัญของวงศรีศิลป์ถิ่นโปงลาง ได้แก่

• รางวัลที่ 1 ถ้วยพระราชทาน สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จากการแข่งขันวงโปงลาง

• รางวัลที่ 1 ระดับภาค การแข่งขันเพลงพระราชนิพนธ์พร้อมจินตลีลา ในงานแข่งทักษะวิชาการ ณ จังหวัดนครราชสีมา

• รางวัลที่ 2 ระดับภาค การแข่งขันลูกทุ่งพร้อมแดนเซอร์ ณ จังหวัดนครราชสีมา

      ครูเป้ ระบุเพิ่มเติมว่า จุดเด่นของดนตรีโปงลางและนาฏศิลป์กาฬสินธุ์คือความสนุกสนาน (“น่าวๆ ย้าวๆ”) ซึ่งมีรากเหง้ามาจากประเพณีพื้นบ้าน เช่น งานแห่เทียนพรรษา และประเพณีบุญบั้งไฟ โดยนำมาประยุกต์ร่วมกับชุดการแสดงมาตรฐานอย่าง “ฟ้อนภูไทกาฬสินธุ์” ที่บอกเล่าเรื่องราวของจังหวัด ทั้งสถานที่ท่องเที่ยวและผ้าทอพื้นเมือง

“เป้าหมายสำคัญคือการส่งต่อเด็กให้เติบโตในสายวัฒนธรรม บางคนต่อยอดไปวิทยาลัยนาฏศิลปกฬสินธุ์ บางคนไปสายวิชาการในโรงเรียนประจำจังหวัด แต่ยังเล่นดนตรีในวงโปงลาง ที่น่าภาคภูมิใจคืออดีตนักเรียนอย่าง ‘น้องก้านพูล – มนิตา’ ที่เรียนนาฏศิลป์มาตั้งแต่ ป.1-ป.6 สามารถก้าวไปเป็นศิลปิน ดารา และนางเอก MV ได้จริง”

นอกจากนี้ การรับงานแสดงในกิจกรรมของภาครัฐและเอกชน ยังช่วยสร้างรายได้เสริมและค่าขนมให้แก่เด็กๆ โดยได้รับการสนับสนุนอย่างดีจากผู้ปกครองในการรับ-ส่งและดูแลการฝึกซ้อมนอกเวลาเรียน

สื่อวัฒนธรรมชุมชน กลไกยกระดับเศรษฐกิจสร้างสรรค์อย่างยั่งยืน

      การดำเนินงานของ วงศรีศิลป์ถิ่นโปงลาง โรงเรียนเทศบาล ๔ ศรีเฉลิมพระเกียรติ ถือเป็นตัวอย่างรูปธรรมของโครงการวิจัย “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” ที่ อว., กองทุน ววน., รวพ., บพท. และ มูลนิธิสื่อสานพลังชุมชน มุ่งหวังให้เกิดขึ้นในทุกภูมิภาค

การเปลี่ยน “ทุนทางวัฒนธรรม” ให้กลายเป็น “อัตลักษณ์สร้างรายได้” ผ่านการเล่าเรื่องของเยาวชนและชุมชน ไม่เพียงแต่เป็นการสืบสานมรดกปู่ย่าตายายไม่ให้สูญหาย แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก ช่วยให้เมืองรองอย่างกาฬสินธุ์ก้าวสู่การเป็นเมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน ตามสโลแกนเชิญชวนของครูเป้ที่ว่า “กาฬสินธุ์ของเรานี่ดีอีหลีเด้อ… มาฟ้อน มารำ มาม่วนนำกัน”

ฟังคลิปเสียงได้ตามนี้ https://youtu.be/jZ5QL79hz4E