‘ข้าวแดะงา’ อัตลักษณ์ภูไทเขาวง จ.กาฬสินธุ์ จากขนมโบราณสู่ ‘รสชาติที่หายไป’

     ในยุคที่สังคมไทยกำลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยพลัง “Soft Power” มรดกทางวัฒนธรรมพื้นถิ่นและอาหารไทยโบราณกลายเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในพื้นที่เมืองรองที่มีทุนทางวัฒนธรรมสั่งสมมาอย่างยาวนาน

     ล่าสุด “ข้าวแดะงา” ขนมโบราณสืบทอดจากภูมิปัญญาของชาวผู้ไท อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ ได้รับการคัดเลือกให้เป็น อาหารประจำถิ่นของจังหวัดกาฬสินธุ์ จากกิจกรรม “1 จังหวัด 1 เมนู เชิดชูอาหารถิ่น” ภายใต้โครงการส่งเสริมและพัฒนายกระดับอาหารถิ่น สู่มรดกทางวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ความเป็นไทย (Thailand Best Local Food) “รสชาติ…ที่หายไป The Lost Taste” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566

  ‘แดะ’ รสชาติพื้นถิ่นผสานธัญพืช

      สำหรับคำว่า ‘แดะ’ ในภาษาผู้ไท หมายถึง การตำ, คลุก, บด หรือบี้ ซึ่งสะท้อนถึงกรรมวิธีการทำขนมชนิดนี้ได้อย่างชัดเจน ข้าวแดะงาไม่ได้เป็นเพียงขนมทานเล่นในวิถีชีวิตดั้งเดิมเท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์รวมของสารอาหารและคุณค่าจากธัญพืชในท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็น

• วัตถุดิบหลัก: ข้าวเหนียว, งาดำ, งาขาว

• ธัญพืชเสริมคุณค่า: ถั่วเขียวซีก, ถั่วแดง, ถั่วลิสง

• ส่วนผสมปรุงรส: กะทิ, น้ำตาลอ้อย, เกลือ และน้ำใบเตย

      จุดเด่นของข้าวแดะงาอยู่ที่กลิ่นหอมเฉพาะตัวของงาคั่ว ผสานรสชาติ หวาน มัน และมีความเค็มตัดปลายลิ้นอย่างลงตัว ถือเป็นดรรชนีชี้วัดความชาญฉลาดของชาวบ้านในอดีต ที่รู้จักนำวัตถุดิบทางการเกษตรที่มีอยู่อย่างอุดมสมบูรณ์ในท้องถิ่นมาแปรรูปเป็นเมนูอาหารรสเลิศ

ยกระดับ ‘ทุนวัฒนธรรมชุมชน’ สู่ ‘ทุนชาติ’

     วัฒนธรรมการกินที่สืบทอดจากอดีตจนถึงปัจจุบันของชาวผู้ไทเขาวง ไม่เพียงแต่สะท้อนถึงการรักษาตัวตนทางวัฒนธรรมเท่านั้น แต่ยังกำลังถูกผลักดันให้กลายเป็นมรดกทางรสชาติที่คนรุ่นใหม่สามารถนำไปประยุกต์และต่อยอดเชิงพาณิชย์ สร้างรายได้เข้าสู่ชุมชนควบคู่ไปกับการอนุรักษ์

    การขับเคลื่อนดังกล่าวสอดคล้องกับแนวคิด “ทุนวัฒนธรรม สร้างชาติ” หรือ “ทุนทางวัฒนธรรมชุมชน = ทุนชาติ” ผ่านการดำเนินงานของ

โครงการวิจัยเรื่อง: “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์”

อยู่ภายใต้: แผนงานเป้าหมายสำคัญเรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม”

โครงการวิจัยนี้ได้รับการสนับสนุนงบประมาณและการขับเคลื่อนจากหน่วยงานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมหลายแห่ง ได้แก่

1. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

2. กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.)

3. สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.)

4. หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.)

     การผลักดัน “ข้าวแดะงา” ให้ก้าวออกจากพื้นที่อำเภอเขาวง มาสู่การเป็นเมนูเชิดชูอาหารถิ่นระดับจังหวัด จึงเป็นก้าวสำคัญในการเปลี่ยน “รสชาติที่หายไป” ให้กลายเป็น “โอกาสใหม่ทางเศรษฐกิจ” ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยฟื้นชีวิตภูมิปัญญาที่กำลังจะสูญหาย แต่ยังเป็นบทพิสูจน์ว่า ทุนทางวัฒนธรรมของชุมชนฐานราก สามารถเติบโตเป็นพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจระดับประเทศได้อย่างยั่งยืน