เปิดเบื้องหลังวิกฤตราคาผลไม้ชายแดนใต้ดิ่งเหว ทุเรียนบ้านเหลือกิโลฯ ละ 5 บาท หมอนทองทรุดหนัก เกษตรกรโอดไม่คุ้มทุนค่าปุ๋ย-แรงงาน ด้านภาคีสื่อมวลชน-ความมั่นคง-เอกชน บูรณาการจับมือรับซื้อนำร่อง พยุงราคาตลาด ก่อนเดินหน้าจัดบุฟเฟ่ต์มอบรอยยิ้มเด็กกำพร้า พร้อมพลิกฟื้น “แก่งนางรำ ยะหา” สู่แหล่งท่องเที่ยวชุมชนยั่งยืน
สถานการณ์ผลผลิตเกษตรกรรมในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้กำลังเผชิญกับภาวะวิกฤตอย่างหนัก โดยเฉพาะ “ทุเรียน” ที่ออกสู่ตลาดพร้อมกันเป็นจำนวนมากในช่วงฤดูกาลนี้ จนประสบปัญหาราคาตกต่ำอย่างรุนแรง ส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้และวิถีชีวิตของเกษตรกรชาวสวนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
จากการตรวจสอบกลไกตลาดในพื้นที่ พบว่าราคาผลผลิตดิ่งลงอย่างน่าใจหาย โดย “ทุเรียนบ้าน” หรือทุเรียนพันธุ์พื้นเมือง ราคารถดิ่งลงมาเหลือเพียงกิโลกรัมละ 5 – 6 บาทเท่านั้น ขณะที่ทุเรียนสายพันธุ์เศรษฐกิจยอดนิยม ไม่ว่าจะเป็น หมอนทอง ชะนี หรือก้านยาว ราคาทรุดลงมาเฉลี่ยอยู่ที่ 25 – 60 บาทต่อกิโลกรัม

ภาวะราคาดังกล่าวสร้างความเดือดร้อนให้แก่ชาวสวนในพื้นที่เป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นราคาที่ต่ำกว่าต้นทุนการผลิต ไม่คุ้มค่าปุ๋ย ค่าบำรุงรักษา และค่าแรงงานในการเก็บเกี่ยว ส่งผลให้เกษตรกรหลายรายต้องแบกรับภาวะขาดทุน
วิกฤตปากท้องที่เกิดขึ้น กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการบูรณาการความร่วมมือครั้งสำคัญ เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรอย่างเร่งด่วน โดย สมาคมสื่อมวลชนเพื่อพัฒนาชายแดนภาคใต้ (JSD-South) ร่วมกับ ศูนย์พัฒนาอาชีพกลุ่มร่วมด้วยช่วยกันชายแดนใต้ จับมือเครือข่ายภาคเอกชนและสื่อมวลชนระดับประเทศ ขับเคลื่อนโครงการรับซื้อผลผลิตทุเรียนโดยตรงจากชาวบ้านในราคานำร่อง เพื่อแทรกแซงและพยุงราคาตลาดไม่ให้ตกต่ำไปมากกว่านี้

สำหรับภาคีเครือข่ายหนุนเสริมที่ร่วมขับเคลื่อนในครั้งนี้ นำโดย ดร.ศักดิ์สิน โรจน์สราญรมย์ ประธานกรรมการบริหารสถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) นายอภิชาติ โรจน์สราญรมย์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท น้ำดื่ม ซาร่า จำกัด นายปกรณ์ พึ่งเนตร บรรณาธิการบริหารเนชั่นทีวี และบรรณาธิการศูนย์ข่าวภาคใต้ สำนักข่าวอิศรา และคุณนลิน สิงหพุทธางกูร ผู้ดำเนินรายการ “ขอเวลานอก / THE UNCUT TALK” และ “ข่าวข้นคนข่าว”

หลังจากภาคีเครือข่ายได้เข้ามารับซื้อทุเรียนจากชาวสวนเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนในเบื้องต้นแล้ว ได้นำผลผลิตทั้งหมดมาต่อยอดสู่กิจกรรมเชิงสังคม “บุฟเฟ่ต์ทุเรียน เติมความสุขเด็กกำพร้าไร้ที่พึ่ง” ณ บริเวณแก่งนางรำ ต.ตาชี อ.ยะหา จ.ยะลา
กิจกรรมดังกล่าวได้รับความร่วมมือจาก พล.ต.ท.ปิยะวัฒน์ เฉลิมศรี ผู้บัญชาการตำรวจภูธรภาค 9 (ผบช.ภ.9) ได้มอบหมายให้ พ.ต.อ.สายูตี กาเต๊ะ ผู้กำกับการสถานีตำรวจภูธรยะหา (ผกก.สภ.ยะหา) เป็นผู้แทนเข้าร่วมสนับสนุน พร้อมร่วมพบปะและรับประทานอาหารร่วมกับเด็ก ๆ อย่างใกล้ชิด
นอกจากนี้ยังมี นายนิแอ สามะอาลี อุปนายกสมาคมสื่อมวลชนเพื่อพัฒนาชายแดนภาคใต้ (JSD-South) และ นายอะหมัด รามันห์สิริวงศ์ กรรมการบริหารสมาคมหนังสือพิมพ์ภาคใต้แห่งประเทศไทย / ผู้สื่อข่าวเดลินิวส์ประจำจังหวัดยะลา ในฐานะที่ปรึกษาประธานสมาพันธ์ SME ไทย จ.ยะลา และที่ปรึกษาประธานสมาคมผู้นำศาสนาอิสลามชายแดนใต้ ร่วมอำนวยการและกำกับดูแลกิจกรรมให้เป็นไปอย่างเรียบร้อย

ไฮไลต์สำคัญของกิจกรรมคือการต้อนรับเด็กกำพร้าจาก โรงเรียนสันติวิทย์จะนะ (มูลนิธิเพื่อเด็กกำพร้าบ้านสันติวิทย์) จ.สงขลา ซึ่งเป็นสถานสงเคราะห์เด็กกำพร้าที่ขาดไร้ผู้อุปการะ โดยเฉพาะในช่วงปิดภาคเรียนที่เด็กหลายคนไม่มีบ้านให้กลับไป
ผู้อำนวยการโรงเรียนสันติวิทย์จะนะ ได้กล่าวสะท้อนภาพความจริงอันรันทดในพื้นที่ว่า “นักเรียนของตนไม่มีโอกาสได้กินทุเรียนเลย มีเด็กบางคนอยากกินทุเรียนมาก ถึงขั้นเดินไปขอจากแม่ค้า พอเขาให้มาลูกหนึ่งก็ดีใจกันมาก วันนี้ได้รับโอกาสมากินบุฟเฟ่ต์ทุเรียนที่ตาชี อำเภอยะหา ได้เต็มที่ รู้สึกดีใจและขอบคุณผู้ใหญ่ใจดีทุกคนอย่างยิ่งที่เห็นความสำคัญของเด็ก ๆ”

ขณะที่หนึ่งในเยาวชนที่เข้าร่วมกิจกรรม สะท้อนความรู้สึกด้วยรอยยิ้มว่า “ดีใจมากครับที่ได้กินทุเรียนหมอนทอง อร่อยและมีความสุขมาก ขอบคุณทุกคนที่ให้พวกเราได้กินทุเรียนในวันนี้”
นอกจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการอุ้มราคาผลไม้และเยียวยาจิตใจกลุ่มเปราะบางแล้ว ภาคีเครือข่ายและชาวบ้านในพื้นที่ยังได้ร่วมแรงร่วมใจกัน “ลงแขก” พัฒนาและปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณ “แก่งนางรำ” ซึ่งถูกใช้เป็นสถานที่จัดกิจกรรม
โดยโครงการนี้มีเป้าหมายระยะยาวในการยกระดับพื้นที่แก่งนางรำให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชนและสถานที่พักผ่อนหย่อนใจแห่งใหม่ของจังหวัดยะลา เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากให้เกิดการหมุนเวียนของเม็ดเงินในกลุ่มพ่อค้าแม่ค้าในพื้นที่ อ.ยะหา อย่างยั่งยืนหลังสิ้นสุดฤดูกาลผลไม้

ทั้งนี้ กิจกรรมเพื่อสังคมดังกล่าวได้รับการสนับสนุนและประสานงานอย่างดียิ่งจากผู้บริหารระดับสูง อดีตข้าราชการระดับกระทรวง ฝ่ายปกครอง และฝ่ายความมั่นคง หลายท่าน ประกอบด้วย พ.ต.ท. วรรณพงษ์ คชรักษ์ ปลัดกระทรวงแรงงาน, นายกฤษฎา บุญราช ผู้ช่วยเลขาธิการสภากาชาดไทย (อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และอดีตปลัดกระทรวงมหาดไทย), พล.ท.นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4, นายปิยะศิริ วัฒนวรางกูร เลขาธิการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.)

รวมถึง นายธีรวิทย์ เฑียรฆโรจน์ ผู้อำนวยการกองประสานและเร่งรัดการพัฒนาพื้นที่พิเศษจังหวัดชายแดนภาคใต้ (กปพ.), นายรอมดอน หะยีอาแว รองผู้ว่าราชการจังหวัดภูเก็ต, พล.ท.วิชาญ สุขสง ที่ปรึกษาพิเศษกองบัญชาการกองทัพไทย (อดีตแม่ทัพน้อยที่ 4) และพันเอก เอกธวุฒิ คงคาเขตร ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนการเมือง ศูนย์สันติวิธี (ผอ.รร.การเมือง ศสว.) พ.อ.เรวัตร เซ่งเข็ม ผู้บังคับหน่วยเฉพาะกิจกรมทหารพรานที่ 47 (ผบ.ฉก.ทพ.47)
ในโอกาสนี้ นายนิแอ สามะอาลี ได้เป็นตัวแทนกล่าวแสดงความขอบคุณผู้ใหญ่ใจดีทุกท่านจากทุกภาคส่วน ที่ได้ให้การสนับสนุนกิจกรรมของสมาคมและศูนย์พัฒนาอาชีพฯ ซึ่งการยื่นมือเข้ามาในครั้งนี้นอกจากจะช่วยบรรเทาทุกข์ของชาวสวนทุเรียนที่กำลังเผชิญวิกฤตราคาวิกฤตแล้ว ยังเป็นการสร้างรอยยิ้มและโอกาสให้กับเด็กกำพร้าในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ชดเชยสิ่งที่ขาดหายไปอีกด้วย
ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น ณ “แก่งนางรำ” อ.ยะหา ในครั้งนี้ ถือเป็นภาพสะท้อนที่เด่นชัดของ “พลังบวก” และความร่วมมือระหว่างสื่อมวลชน ภาคประชาสังคม หน่วยงานรัฐ และฝ่ายความมั่นคงในพื้นที่
โมเดลนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า การแก้ไขปัญหาความไม่สงบและความยากจนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ไม่อาจใช้วิธีการแก้ปัญหาแบบแยกส่วน (Isolation) ได้อีกต่อไป แต่ต้องมองให้ครบทุกมิติและขับเคลื่อนไปด้วยกลไกเชื่อมโยง 3 ส่วนสำคัญ คือ การอุ้มท้องชาวบ้าน: เริ่มต้นจากการแทรกแซงราคาด้วยการรับซื้อทุเรียนนำร่อง เพื่อสกัดกั้นกลไกตลาดที่ไม่เป็นธรรมไม่ให้กดราคาสินค้าเกษตรจนชาวบ้านอยู่ไม่ได้
การโอบอุ้มกลุ่มเปราะบาง: นำผลผลิตที่ได้มาเปลี่ยนเป็นทุนทางสังคม ผ่านกิจกรรมจัดเลี้ยงบุฟเฟ่ต์สร้างรอยยิ้มและเติมเต็มความสุขให้กับเด็กกำพร้าที่ขาดไร้ที่พึ่ง
การสร้างมูลค่าเพิ่มระยะยาว: ต่อยอดด้วยการระดมพลลงแขกปรับภูมิทัศน์ “แก่งนางรำ” เพื่อหมุนเวียนเม็ดเงินในกลุ่มพ่อค้าแม่ค้าท้องถิ่นหลังสิ้นสุดฤดูกาลผลไม้
การบูรณาการในลักษณะนี้ ไม่เพียงแต่จะช่วยพยุงโครงสร้างราคาเกษตรกรรมในยามวิกฤต แต่ยังมุ่งเน้นไปที่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทุนทางธรรมชาติในท้องถิ่น ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญในการเปลี่ยนผ่านจากมาตรการเยียวยาชั่วคราว ไปสู่การสร้าง “สันติสุขที่กินได้” ให้เกิดขึ้นจริงในพื้นที่ปลายด้ามขวานไทยอย่างยั่งยืน

   เตรียมขับเคลื่อน “เมืองรองสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์” หนุนวิจัยยกระดับวัฒนธรรมชุมชน

      ระหว่างวันที่ 18 – 20 กรกฎาคม 2569 คณะวิจัยและผู้บริหารจากหน่วยงานด้านการวิจัยและพัฒนาพื้นที่ มีกำหนดการลงพื้นที่ศึกษาย่านวัฒนธรรมและจัดกระบวนการมีส่วนร่วม ณ อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ภายใต้เป้าหมายสำคัญในยุทธศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม”

การลงพื้นที่ครั้งนี้มุ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมเพื่อขับเคลื่อนการยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์ ภายใต้แผนงานเชิงกลยุทธ์การนำวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ ซึ่งได้รับการสนับสนุนงบประมาณและพลังขับเคลื่อนสำคัญจากภาคีเครือข่ายระดับประเทศ อาทิ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.)

      จากการตรวจสอบกำหนดการลงพื้นที่ พบกิจกรรมที่น่าสนใจ วันที่ 18 กรกฎาคม 2569: คณะทำงานจะเดินทางจากกรุงเทพฯ สู่สนามบินตรัง ก่อนเดินทางต่อไปยังอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยในเวลา 14.00 – 16.00 น. มีกำหนดการเปิดเวทีประชุมหารือร่วมกับประชาคมและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อรับฟังข้อมูล สถานการณ์ และแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับการพัฒนาเมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์ ณ เทศบาลเมืองทุ่งสง จากนั้นจะลงพื้นที่ศึกษาบริบท ศักยภาพ และต้นทุนทางวัฒนธรรมในพื้นที่จริง

     วันที่ 19 กรกฎาคม 2569: ช่วงเช้าจะเป็นการเปิดโครงการอย่างเป็นทางการ โดยมี จ.อ.เวชยันต์ หนูรักษา ปลัดเทศบาล รักษาราชการแทน นายกเทศมนตรีเมืองทุ่งสง กล่าวต้อนรับ และ ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะทำงาน (PC) รวมถึง ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. (PD) ร่วมชี้แจงนโยบายโครงการ

     จากนั้นจะเป็นการทำเวิร์กชอป (Work Shop) เรื่อง “การออกแบบการยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” ดำเนินการโดย รศ.ดร.มิ่งขวัญ คงเจริญ และทีมงานสังคม

    ขณะที่ช่วงบ่าย จะเป็นการสรุปผลและร่วมกำหนดแนวทางการดำเนินกิจกรรมวิจัยในระยะต่อไป ซึ่งครอบคลุมโครงการวิจัยสำคัญในแผนงาน เช่น: โครงการวิจัย การพัฒนาเมืองรองสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานทุนทางวัฒนธรรม โดย รศ.ดร.สุพรรณี ฉายะบุตร

    โครงการวิจัย พัฒนาต้นแบบและระบบบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ชุมชนงานช่าง และหัตถศิลป์ฯ โดย รศ.ดร.น้ำฝน ไล่สัตรูไกล และ โครงการวิจัย การวิเคราะห์เศรษฐกิจทุนวัฒนธรรมชุมชนเพื่อพัฒนาเมืองรองสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดย ดร.จงกล คำไล้

       รวมถึงการขับเคลื่อนโครงการวิจัยที่มุ่งเน้นการสื่อสารและสร้างการรับรู้ในพื้นที่อย่าง “การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์” เพื่อเป็นเครื่องมือสำคัญในการส่งต่อและแปรรูปทุนทางวัฒนธรรมดั้งเดิมให้กลายเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจใหม่ของชุมชนอย่างยั่งยืน

    ส่วน วันที่ 20 กรกฎาคม 2569: คณะทำงานมีกำหนดเข้าประชุมร่วมกับคณะวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช เพื่อหารือแนวทางการทำงานร่วมกันในระยะยาว ก่อนจะเดินทางกลับกรุงเทพฯ ในช่วงเย็น

   การลงพื้นที่ในครั้งนี้ตั้งเป้าหมายไว้ 4 ประการหลัก เพื่อชี้แจงแนวทางและแผนการดำเนินโครงการวิจัยแก่ภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาคมและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการกำหนดทิศทางการพัฒนาเมือง เพื่อศึกษาศักยภาพ ต้นทุนทางวัฒนธรรม และโอกาสในการยกระดับอำเภอทุ่งสงสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์ เพื่อร่วมกำหนดแนวทางและแผนปฏิบัติการสำหรับการดำเนินงานร่วมกันระหว่างคณะวิจัยและภาคีเครือข่ายในพื้นที่

     น่าจับตาว่า การลงพื้นที่ระดมสมองและขับเคลื่อนงานวิจัยที่ได้รับการหนุนทุนก้อนโตจาก อว. และ บพท. ครั้งนี้ จะสามารถถอดรหัส “ทุนวัฒนธรรมทุ่งสง” และขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากผ่านงานวิจัยและสื่อวัฒนธรรมชุมชนได้จริงตามเป้าหมายที่วางไว้หรือไม่ เป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่อไป

 หลังผลวิจัยชี้เป้า Pain Point ขาดมูลค่าเศรษฐกิจครบวงจร-ดึงเยาวชนแก้โจทย์

       ในระหว่างวันที่ 18 – 20 กรกฎาคม 2569 ขบวนการขับเคลื่อนเชิงกลยุทธ์การนำวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ ภายใต้ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) และกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เตรียมลงพื้นที่อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อตรวจสอบและขับเคลื่อนโครงการวิจัยสำคัญ 3 โครงการใหญ่ มุ่งยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม

การลงพื้นที่ครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางการเปิดเผยพิมพ์เขียวผลการศึกษาวิจัย เรื่อง ‘การพัฒนาเมืองแห่งทุนวัฒนธรรมที่ยั่งยืน และเครือข่ายย่านวัฒนธรรมชุมชน’ และโครงการ ‘การบริหารจัดการสื่อวัฒนธรรมชุมชนเพื่อยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์’ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงทั้งโอกาสทางประวัติศาสตร์และข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจฐานรากในพื้นที่ภาคใต้

   รายงานการวิจัยฉบับดังกล่าวระบุถึงข้อจำกัดเชิงโครงสร้างหรือ Pain Point สำคัญของเทศบาลเมืองทุ่งสงในปัจจุบันว่า แม้พื้นที่จะมีต้นทุนทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์มหาศาล จากการเป็นเมืองชุมทางรถไฟและแหล่งอารยธรรมโบราณ แต่ทุนเหล่านี้ “ยังไม่ถูกนำมาสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและรายได้ที่มั่นคงให้กับคนในท้องถิ่นได้อย่างครบวงจร”

นอกจากนี้ยังพบปัญหาสำคัญในมิติการสื่อสาร เนื่องจากระบบการประชาสัมพันธ์เมืองยังจำกัดอยู่ในวงแคบ ขาดแคลนระบบฐานข้อมูลออนไลน์ หรือแอปพลิเคชันที่มีประสิทธิภาพในการเชื่อมโยงกิจกรรมและแผนผังงานเข้ากับกลุ่มนักท่องเที่ยวรุ่นใหม่

เพื่อแก้โจทย์ดังกล่าว ยุทธศาสตร์ใหม่จึงมุ่งเป้าไปที่การเปลี่ยนบทบาทเครือข่ายเยาวชนในพื้นที่ 13 ตำบล จากเดิมที่เป็นเพียง “ผู้สืบทอด” ให้ขึ้นมาเป็น “ผู้สร้างคุณค่าทางวัฒนธรรมผ่านกลุ่มกิจกรรมร่วมสมัย อาทิ กลุ่มเด็กปั้น (ศิลปะดินเบาตัวละครมโนราห์และหนังตะลุง) คณะหนังตะลุงเยาวชน และกลุ่มนาฏศิลป์ชานชาลา โดยเตรียมดึงโรงเรียนศิลปะการแสดงภาคใต้เข้ามาบูรณาการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาระยะยาว พร้อมใช้แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย เช่น TikTok และเพจท้องถิ่น  ทลายกรอบการประชาสัมพันธ์แบบเดิม

    ข้อมูลจากคณะวิจัยจำแนกพัฒนาการประวัติศาสตร์ทุ่งสงออกเป็น 5 ยุค ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ (รัฐโบราณคาบสมุทร 6,500 ปีก่อน) ยุคอยุธยาที่มีการจัดสรรที่ดินแบบ “นา–ทุ่ง–โคก–ควน” ยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น ยุคชุมทางรถไฟ-สงครามโลกครั้งที่ 2 มาจนถึงยุคเมืองอุตสาหกรรมในปัจจุบัน

จากรากฐานดังกล่าว ถูกถอดรหัสออกมาเป็น 4 พื้นที่ยุทธศาสตร์สร้างสรรค์ (4 ย่านวัฒนธรรม) คือ ย่านหลาดชุมทางทุ่งสง (ถนนชัยชุมพล) ตลาดวัฒนธรรมพื้นที่สร้างรายได้จากสินค้าหัตถกรรมจักสานต้นคลุ้ม ผ้ามัดย้อม และอาหารพื้นถิ่น (ยาหนม ขนมหวัก)

ย่านชุมทางประวัติศาสตร์ (ถนนรถไฟ 1 และ 2) แหล่งรวมสถาปัตยกรรมอนุรักษ์ นำโดยอาคารสยามกัมมาจล (ธนาคารไทยพาณิชย์สาขาแรกของภาคใต้) ที่แปรสภาพเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชน

ย่านห้องแถวไม้ยิบอินซอยพื้นที่เอกชนที่เทศบาลเข้าไปเช่าบริหารจัดการเพื่อเปิด Space ให้คนรุ่นใหม่จัดกิจกรรมร่วมสมัย เช่น เทศกาลเปต (เป-ตะ) เฟสติวัล

ย่านนิคมบ้านพักรถไฟ แหล่งมรดกอุตสาหกรรมยุคสงครามโลก อาคารสไตล์อาร์ตเดโค และโรงซ่อมบำรุงรถจักรที่ใหญ่ที่สุดในอดีต

โครงสร้างการบริหารจัดการพื้นที่ของทุ่งสง พบว่ามีการใช้รูปแบบ “ธรรมาภิบาลแบบร่วมรังสรรค์โดยชุมชนและผู้ปฏิบัติการ” ซึ่งเป็นการขับเคลื่อนจากล่างขึ้นบน โดยมีการกระจายสัดส่วนบทบาทผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างสมดุล ไม่ได้ผูกขาดโดยภาครัฐนักจัดการทุนวัฒนธรรม ร้อยละ 25.93 ชุมชนและกลุ่มวัฒนธรรม (ภาคประชาสังคม) ร้อยละ 24.07 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (เทศบาลเมืองทุ่งสง) ร้อยละ 20.37 (ปรับบทบาทจากผู้สั่งการเป็นผู้อำนวยความสะดวกและหนุนงบประมาณ) สถาบันวิชาการและภาคเอกชนกลุ่มละร้อยละ 14.81

ทั้งนี้ จากการประเมินผลกระทบทางสังคม ในปี 2568 ชี้ชี้วัดว่าโมเดลกระจายอำนาจทางวัฒนธรรมนี้ ส่งผลให้ดัชนีสร้างการรับรู้และความภาคภูมิใจ (สำนึกรักถิ่น) พุ่งสูงถึงร้อยละ 94.85 และเกิดการขับเคลื่อนรายได้ชุมชนในระดับร้อยละ 89.11

สำหรับการลงพื้นที่ในวันที่ 19 กรกฎาคม 2569 นี้ จะมีการจัดทำ Workshop ครั้งใหญ่ ณ เทศบาลเมืองทุ่งสง โดยมี จ.อ.เวชยันต์ หนูรักษา ปลัดเทศบาล รักษาราชการแทน นายกเทศมนตรีเมืองทุ่งสง, ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะทำงาน (PC) และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์ฯ (PD) ร่วมกับ 3 หัวหน้าโครงการวิจัยหลัก (รศ.ดร.สุพรรณี ฉายะบุตร, รศ.ดร.น้ำฝน ไล่สัตรูไกล, ดร.จงกล คำไล้) เพื่อกำหนดทิศทางความยั่งยืน 4 ด้านหลัก

การบูรณาการแผนยุทธศาสตร์ ผลักดันเทศกาลเปต เฟสติวัล และหุ่นทองสูง เข้าสู่แผนพัฒนาจังหวัดเพื่อล็อกงบประมาณต่อเนื่อง

การปกป้องสิทธิ์ (IP)จดลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญาในภูมิปัญญาและผลิตภัณฑ์ชุมชน

การยกระดับสู่สากล ใช้ Creative Lab ปรับปรุงสินค้าท้องถิ่น (ผ้าบาติกสีทุ่งสง สินค้าธีมรถไฟ) และดันเทศกาลท้องถิ่นสู่ระดับโลก  และ การจัดการเมืองเดินได้ โดยการพัฒนาย่านสร้างสรรค์เชื่อมโยงรางวัลอาเซียนด้านสิ่งแวดล้อมเมืองที่ยั่งยืน

“ทุ่งสงโมเดล” จึงเป็นหมุดหมายสำคัญว่า การนำงานวิจัยและนวัตกรรมภายใต้งบประมาณสนับสนุนของรัฐ (กองทุน ววน. และ บพท.) จะสามารถปลดล็อกข้อจำกัดทางเศรษฐกิจ และแปรเปลี่ยนทุนวัฒนธรรมให้กลายเป็นรายได้ที่จับต้องได้จริงของชุมชนได้อย่างยั่งยืนหรือไม่ เป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่อไป

บพท.-ววน. ผนึกภาคีลงพื้นที่กาฬสินธุ์ ดัน 4 ย่านวัฒนธรรมสู่ ‘เมืองเศรษฐกิจสร้างสรรค์แห่งอนาคต’

      เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 ณ ห้องประชุมธรรมาภิบาล สำนักงานเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ คณะโครงการวิจัยภายใต้แผนงาน “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) ร่วมกับหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ลงพื้นที่จัดเวทีหารือและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ร่วมกับภาคีเครือข่ายในจังหวัดกาฬสินธุ์ เพื่อร่วมออกแบบแนวทางการพัฒนาเมืองบนฐานทุนวัฒนธรรมและขับเคลื่อนเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน

     การลงพื้นที่ครั้งนี้ นำโดย ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะทำงานส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญของแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. พร้อมด้วยคณะนักวิจัยจาก 11 โครงการวิจัย โดยมี นายกีรฒิการย์ พิมพะนิตย์ นายกเทศมนตรีเมืองกาฬสินธุ์ คณะผู้บริหาร หัวหน้าส่วนราชการ ผู้นำชุมชน และประชาชนในพื้นที่ร่วมให้การต้อนรับ

ชู ‘กาฬสินธุ์โมเดล’ 1 ใน 6 เมืองต้นแบบ ดึงนวัตกรรมยกระดับเศรษฐกิจฐานราก

      ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ฯ เปิดเผยว่า จังหวัดกาฬสินธุ์ได้รับการคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 6 เมืองต้นแบบ ของโครงการพัฒนาต้นแบบการขับเคลื่อนเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม ภายใต้แนวคิด “กาฬสินธุ์โมเดล”

“กาฬสินธุ์โมเดล มุ่งเน้นการใช้ทุนทางวัฒนธรรม นวัตกรรม และกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนเป็นกลไกสำคัญ ในการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน” ดร.ถวิลวดี ระบุ

ขณะที่ ดร.ธนภณ วัฒนกุล กล่าวเพิ่มเติมว่า แผนงานวิจัยในครั้งนี้เป็นการบูรณาการองค์ความรู้จาก 11 โครงการวิจัย โดยมุ่งเน้นใน 4 ด้านหลัก ประกอบด้วย

1. การขับเคลื่อนและพัฒนาต้นแบบ

2. การสร้างคุณค่าจากทุนวัฒนธรรม

3. การสื่อสารวัฒนธรรม

4. การผลักดันเชิงนโยบาย

ด้าน นายกีรฒิการย์ พิมพะนิตย์ นายกเทศมนตรีเมืองกาฬสินธุ์ กล่าวว่า จังหวัดกาฬสินธุ์มีต้นทุนทางวัฒนธรรมที่หลากหลาย ทั้งในมิติประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวิถีชีวิตท้องถิ่น การที่คณะนักวิจัยเลือกพื้นที่นี้ถือเป็นโอกาสสำคัญที่จะช่วยต่อยอดทุนวัฒนธรรมให้เกิดมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจได้อย่างเป็นรูปธรรม

ระดมสมอง 4 ย่านวัฒนธรรมเก่า – ปลุกพลังคนรุ่นใหม่สร้างรายได้ชุมชน

     ภายในงานได้มีการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) ออกแบบการยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม นำโดย รศ.ดร.มิ่งขวัญ คงเจริญ และคณะนักวิจัย ซึ่งใช้กรอบแนวคิด SOAH + Network + Move เป็นเครื่องมือวิเคราะห์โอกาสและกำหนดภาพอนาคต โดยมีการระดมความคิดเห็นเจาะลึกใน 4 ย่านวัฒนธรรมสำคัญของจังหวัด ได้แก่

• ย่านชุมชนเมืองเก่า

• ย่านประวัติศาสตร์ริมน้ำปาว

• ย่านศาลากลางหลังเก่า

• ย่านริมแก่งดอนกลาง

      นอกจากนี้ โครงการดังกล่าวนอกจากจะมุ่งเน้นการถอดบทเรียนพื้นที่แล้ว ยังให้ความสำคัญกับการปลุกจิตสำนึกเยาวชนคนรุ่นใหม่ ให้เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาแนวคิดและต่อยอดภูมิปัญญาชุมชนผ่านสื่อสร้างสรรค์ เพื่อเผยแพร่สู่สังคมในวงกว้าง ซึ่งเป็นแนวทางในการสร้างรายได้และความเข้มแข็งให้แก่เศรษฐกิจชุมชน

     ภายในงานยังมีการจัดแสดงและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากวิสะหกิจชุมชนที่สะท้อนการนำภูมิปัญญามาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย อาทิ เครื่องประดับธุงจากเส้นไหมประดิษฐ์ โดยกลุ่มธรรมดีย์ และผลิตภัณฑ์กาแฟแปรรูปจากวิสาหกิจชุมชน 456 กาฬสินธุ์ ซึ่งทั้งหมดนี้จะถูกนำไปประมวลผลร่วมกับข้อเสนอจากเวทีประชาคม เพื่อจัดทำแผนยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนเมืองร่วมกับภาคีเครือข่ายในระยะยาวต่อไป

    นายกฤษฎา บุญราช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์  เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ถึงโครงการอาหารเสริม (นม) โรงเรียน หรือที่เราเรียกติดปากกันว่า “นมโรงเรียน” ถือเป็นหนึ่งในนโยบายสาธารณะที่มีเจตนารมณ์เริ่มต้นที่ดีมาก แต่กลับกลายเป็นโครงการที่มี “แผล” และข่าวฉาวรายวันยาวนานนับทศวรรษ

“เพื่อความชัดเจน ผมขอแบ่งการวิเคราะห์ออกเป็น 3 ประเด็นหลักตามที่คุณได้ตั้งข้อสังเกตไว้ 1. จุดเริ่มต้นและความเป็นมาของ “นมโรงเรียน” ซึ่งโครงการนี้เริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2535 (สมัยรัฐบาลนายอานันท์ ปันยารชุน) โดยมีจุดกำเนิดจาก “วิกฤต” สองด้านที่มาบรรจบกันพอดี

• วิกฤตเกษตรกร  ในช่วงนั้นเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมประสบปัญหาน้ำนมดิบล้นตลาดและราคาตกต่ำจนต้องนำน้ำนมดิบมาเททิ้งประท้วง
• วิกฤตโภชนาการ เด็กไทยในยุคนั้นมีปัญหาขาดสารอาหารและมีส่วนสูงต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานเมื่อเทียบกับเด็กในภูมิภาคอื่น

นายกฤษฎา  กล่าวว่า รัฐบาลจึงยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว คือตั้งงบประมาณรับซื้อน้ำนมดิบจากเกษตรกรในประเทศ แล้วนำมาผลิตเป็นนมแจกให้เด็กนักเรียนดื่มฟรี ซึ่งในระยะแรกเริ่มแจกเฉพาะเด็กอนุบาล ก่อนจะค่อยๆ ขยายมาจนถึงระดับประถมศึกษาปีที่ 6 ในปัจจุบัน

2. ปัญหาเรื้อรังที่เคยเกิดขึ้น แม้เจตนารมณ์จะดี แต่งบประมาณที่สูงถึงหมื่นล้านบาทต่อปี ทำให้เกิดช่องโหว่และผลประโยชน์มหาศาล ปัญหาที่ปรากฏเป็นข่าวแทบทุกปีประกอบด้วย

 – คุณภาพนมตกต่ำ (นมบูด นมเสีย) มีข่าวเด็กนักเรียนท้องร่วงจากการดื่มนมโรงเรียนบ่อยครั้ง สาเหตุมาจากการจัดเก็บไม่ได้มาตรฐาน การขนส่งที่ใช้เวลานาน และบางครั้งผู้ประกอบการใช้นมผงผสมน้ำแทนน้ำนมดิบ 100% เพื่อลดต้นทุน

– ปัญหา “นมขาดส่ง”  โรงเรียนหลายแห่งไม่ได้รับนมตามกำหนดเวลา ทำให้เด็กเสียโอกาส ระบบโควตาและการผูกขาด (ฮั้วประมูล): ปัญหานี้คือ “รากเหง้า” ของทุกเรื่อง ในอดีตอำนาจการจัดสรรนายกโควตาอยู่ที่คณะกรรมการกลาง (ซึ่งมักถูกวิจารณ์ว่าถูกครอบงำโดยกลุ่มทุนใหญ่) ทำให้ผู้ประกอบการรายใหญ่ได้โควตาข้ามพื้นที่ ต้องขนส่งนมข้ามจังหวัดไกลๆ ทำให้นมเสีย และบีบให้สหกรณ์โคนมรายย่อยในพื้นที่หมดโอกาสเติบโต

การรื้อระบบในยุค นายกฤษฎา บุญราช (ปี 2561-2562)

เมื่อนายกฤษฎา บุญราช เข้ามาดำรงตำแหน่ง รมว.เกษตรและสหกรณ์ ได้มองเห็นว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “นม” แต่อยู่ที่ “ระบบการบริหารจัดการ” จึงได้เสนอให้คณะรัฐมนตรีมีมติ (เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2562) เพื่อ “รื้อตัดตอน” ระบบโควตาแบบเดิม โดยมีมาตรการสำคัญดังนี้

1. ยึดอำนาจการจัดสรรโควตาใหม่ (ล้างไพ่ระบบผูกขาด)

ยกเลิกคณะกรรมการชุดเดิมที่บริหารโดยองค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย (อ.ส.ค.) แล้วตั้ง “คณะกรรมการอาหารนมเพื่อเด็กและเยาวชน” ขึ้นมาใหม่ เพื่อกำกับดูแลทั้งระบบโดยตรง ทำให้การจัดสรรโควตาโปร่งใสขึ้นและลดการผูกขาดจากเอกชนรายใหญ่

2. ใช้ระบบ “โซนนิ่ง” (Zoning) แก้ปัญหานมบูดและนมขาดส่งนี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญครับ มีการแบ่งพื้นที่บริหารจัดการนมโรงเรียนออกเป็น 5 กลุ่ม (โซน) ทั่วประเทศ กฎคือ “น้ำนมดิบในพื้นที่ไหน ต้องแปรรูปและส่งให้เด็กในพื้นที่นั้นดื่ม”

– ผลลัพธ์: ลดระยะเวลาและต้นทุนการขนส่งได้อย่างมหาศาล ปัญหานมบูดจากการขนส่งข้ามวันข้ามคืนลดลงอย่างเห็นได้ชัด และแก้ปัญหานมส่งไม่ทันได้อย่างตรงจุด

3.บังคับใช้น้ำนมดิบจากเกษตรกรไทย 100%

วางกฎเกณฑ์เข้มงวดว่าผู้ประกอบการที่เข้าร่วมโครงการ จะต้องมีหลักฐานการรับซื้อน้ำนมดิบจากศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบของเกษตรกรในประเทศจริงๆ เพื่อตัดปัญหาการลักลอบใช้นมผงละลายน้ำมาสวมสิทธิ์

4. กฎเหล็ก “ใครทำนมเสีย ตัดสิทธิ์ทันที” มีการตั้งบทลงโทษที่เด็ดขาดขึ้น หากตรวจพบว่าผู้ประกอบการรายใดส่งนมที่ไม่ได้มาตรฐาน นมบูด หรือทิ้งงาน จะถูกขึ้นแบน (Blacklist) และถูกตัดโควตาในเทอมต่อไปทันที ทำให้ผู้ประกอบการต้องตื่นตัวในการรักษามาตรฐานความสะอาดและการขนส่ง

นายกฤษฎา กล่าวบทสรุปเชิงวิเคราะห์ การแก้ปัญหาในยุคของนายกฤษฎา ถือเป็นการ “ผ่าตัดโครงสร้าง” ที่นำหลักการบริหารจัดการเชิงพื้นที่ (Area-based) มาใช้แก้ปัญหาระบบโลจิสติกส์ของนมโรงเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยให้เด็กได้ดื่มนมสดใหม่และตรงเวลา แต่ยังดึงเม็ดเงินกลับไปสนับสนุนสหกรณ์โคนมระดับท้องถิ่นให้เข้มแข็งขึ้น คืนเจตนารมณ์ดั้งเดิมของโครงการเมื่อปี 2535 ได้อย่างเป็นรูปธรรม นับว่าเป็นการปิดฉากนมโรงเรียนฉบับกฤษฎา สู่บทใหม่กฎหมายโคนมไทย

อย่างไรก็ดี ท้ายที่สุด สิ่งที่ต้องจับตาว่ากฎหมายโคนมฉบับใหม่จะสามารถสร้างความสมดุลระหว่างเกษตรกร สหกรณ์ ผู้ประกอบการ และเด็กนักเรียน ได้หรือไม่  หากออกแบบกลไกได้อย่างเป็นธรรม โปร่งใส และตรวจสอบได้ ก็จะช่วยลดความขัดแย้งที่สะสมมานาน และทำให้โครงการนมโรงเรียนกลับไปสู่เป้าหมายดั้งเดิม คือการดูแลเด็กไทย พร้อมสร้างความมั่นคงให้เกษตรกรมีรายได้ที่ยั่งยืน

องค์กร “กอ.รมน.” หรือ กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร กลายเป็นประเด็นร้อนขึ้นมาอีกครั้ง

เมื่อ นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานที่ปรึกษาพรรคประชาชาติ ในฐานะประธานที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ไปกล่าวในที่ประชุมคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่าย ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2570 (กมธ.งบฯ) เสนอยุบ กอ.รมน. ด้วยเหตุผลภารกิจซ้ำซ้อน และไม่เห็นผลงานเด่นอะไรเลย นอกจากการยิง สส. ที่มีหลักฐานทั้ง “คน – ปืน – รถ” ที่เป็นของ กอ.รมน.

แต่เป็นข่าวใหญ่ได้ไม่ทันข้ามวัน ก็ถูก นายกฯอนุทิน ชาญวีรกูล แตะเบรก ด้วยประโยคที่ว่า “มันจะไปยุบได้อย่างไร อยู่คู่ชาติไทยมาตั้งกี่ปีแล้ว”

ถัดมาอีก 1 วัน ก็สำทับอีกครั้งว่า “ไม่มีนโยบายยุบ กอ.รมน.” และรับจะไปทำความเข้าใจกับ นายวันมูหะมัดนอร์ ประธานที่ปรึกษาของตน..ด้วยตัวเอง

“ทีมข่าวอิศรา” ตรวจสอบย้อนหลังพบว่า องค์กร กอ.รมน. ถูกโฟกัสเรื่อง “ความจำเป็นของการมีอยู่” มาโดยตลอด เพราะเป็นองค์กรลักษณะ “ประสานงาน” หรือเรียกหรูๆ ด้วยถ้อยคำสวยๆ ว่า “บูรณาการ” แต่ตัวหน่วยจริงๆ ไม่ได้มีหน้างานหรืออำนาจหน้าที่รับผิดชอบงานใดโดยตรง ทั้งยังไม่มีกำลังคนเป็นของตัวเองเหมือนกระทรวง ทบวง กรมอื่นๆ แต่ส่วนใหญ่เป็นลักษณะ “ยืมตัวมาช่วยราชการ”

โครงสร้างแบบนี้ หากมอบหมายงานให้ทำชั่วคราว หรือภารกิจเร่งด่วนเฉพาะหน้าเพื่อแก้ปัญหาระยะสั้น ก่อนส่งต่อให้หน่วยงานผู้มีอำนาจโดยตรงจัดการต่อ ย่อมถือว่าเหมาะสม

แต่หากปล่อยให้ทำงานระยะยาว จะยิ่งสะสมงบประมาณ เพิ่มงานก่อสร้าง และอัตรากำลังคน ซึ่งการใช้รูปแบบ “ยืมตัวมาช่วยราชการ” ทำให้บุคลากรเกือบทั้งหมด “สวมหมวก 2 ใบ” และ “รับค่าตอบแทน 2 ทาง” ส่งผลกระทบกับงบประมาณและโครงสร้างกำลังคน เพราะเปิดช่องให้มีการ “ส่งแต่ชื่อ ตัวไม่มา” หรือที่เรียกว่า “บัญชีผี” กินงบกันฟรีๆ ซึ่งก็เคยมีปัญหาถูกแฉมาแล้วหลายรอบ

ด้วยเหตุนี้ การเสนอยุบ กอ.รมน.จึงมีมาตลอด โดยเฉพาะในห้วง 4-5 ปีหลัง จากพรรคสีส้ม และพรรคที่มีฐานเสียงในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ซึ่งประชาชนจำนวนไม่น้อยได้รับผลกระทบจากการดำเนินนโยบายดับไฟใต้ของ กอ.รมน.ภาค 4 ส่วนหน้า

ย้อนกลับไปช่วง ปี 2566 ในการหาเสียงเลือกตั้งของพรรคก้าวไกล การเสนอยุบ กอ.รมน.เป็นหนึ่งในนโยบายที่พรรคใช้ในการหาเสียง ซึ่งพรรคเห็นว่า กอ.รมน. เป็นองค์กรที่ล้าหลัง มีต่อไปก็ไม่ได้สร้างประโยชน์อะไร

นโยบายของพรรคก้าวไกล ไปไกลถึงขั้นเสนอร่างกฎหมายยกเลิก พ.ร.บ.ความมั่นคงฯ หรือ พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ.2551 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ให้อำนาจรองรับหน่วยงาน กอ.รมน.เลยทีเดียว

นอกจากพรรคก้าวไกลแล้ว ยังมีพรรคประชาชาติอีก 1 พรรคที่มีความเห็นไปในทิศทางเดียวกัน แม้จะไม่ได้เสนอตรงๆ ให้ยุบ กอ.รมน. แต่ได้เคยตั้งคำถามถึงการดำรงอยู่ของหน่วยงานอย่าง กอ.รมน. โดย พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง หัวหน้าพรรคประชาชาติ รณรงค์หาเสียงโจมตี กอ.รมน.ว่าเป็น “หน่วยงานรัฐซ้อนรัฐ” โดยเฉพาะในภารกิจแก้ไขปัญหาชายแดนใต้

อย่างไรก็ดี มีการตั้งข้อสังเกตจากหลายฝ่ายว่า กอ.รมน. เป็นเสมือน “ขุมทรัพย์” หรือ “หม้อข้าว” ของกองทัพบก เพราะเป็นหน่วยกำลังหลักของ กอ.รมน. แม่ทัพภาคทั้ง 4 ภาคของกองทัพบก คือ ผอ.รมน.ภาค ทั้ง 4 ภาคโดยตำแหน่ง และ ผบ.ทบ.ยังสวมหมวกอีก 1 ใบเป็น “รอง ผอ.รมน.” ด้วย ทั้งยังมีเสนาธิการทหารบก เป็นเลขาธิการ กอ.รมน. ทำให้การจะยุบ กอ.รมน. แทบไม่มีทางเป็นไปได้เลย เพราะกองทัพน่าจะไม่ยอม

ฉะนั้น ทุกครั้งที่มีข้อเสนอให้ยุบ กอ.รมน. ก็จะถูกแตะเบรกจากรัฐบาล อย่างเช่น การเสนอร่างกฎหมายเพื่อยกเลิก พ.ร.บ.ความมั่นคงฯ เกิดขึ้นในรัฐบาลพรรคเพื่อไทย ที่มี นายเศรษฐา ทวีสิน เป็นนายกรัฐมนตรี ปรากฏว่า นายกฯเศรษฐา ก็ไม่ลงนามรับรอง เพราะเป็นร่าง พ.ร.บ.เกี่ยวด้วยการเงิน ทำให้ร่างตกไป

และยังเคยให้สัมภาษณ์ทำนองว่า “การจะยุบ กอ.รมน.ไม่ได้อยู่ในความคิดของรัฐบาลชุดนี้แม้แต่น้อย” ทั้งๆ ที่รัฐบาลพรรคเพื่อไทย ก็มีพรรคประชาชาติร่วมรัฐบาลอยู่ด้วย

เหตุนี้เองจึงคาดการณ์ได้เลยว่า การเสนอยุบ กอ.รมน.ของ อาจารย์วันมูหะมัดนอร์ มะทา รอบล่าสุด แม้จะอ้างความเกี่ยวโยงกับคดียิง สส.นราธิวาส ที่สุดอุกอาจ และจนป่านนี้ยังหาตัวผู้บงการไม่ได้ แต่ก็เชื่อได้เลยว่า ข้อเสนอนี้จะไม่ได้รับการตอบสนองอีกเช่นเคย

และท่าทีของนายกฯอนุทิน ก็ชัดเจนเป็นคำตอบอยู่แล้ว!

    เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 ณ ห้องประชุมธรรมาภิบาล สำนักงานเทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ ได้มีการจัดเวทีขับเคลื่อนขับเคลื่อนทุนวัฒนธรรม ภายใต้โครงการวิจัยและพัฒนาเชิงพื้นที่ นำโดย รศ.ดร.มิ่งขวัญ คงเจริญ และคณะทีมวิจัย

        โครงการดังกล่าวอยู่ภายใต้แผนการทำงานของ คณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญของแผนงานเชิงกลยุทธ์การนำวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในหัวข้อหลัก “ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม”

ใช้กรอบ “SOAH + N + M” ระดมสมอง 4 ย่านประวัติศาสตร์

   การจัดเวทีในครั้งนี้เป็นการเปิดพื้นที่ให้ กลุ่มประชาคม กลุ่มผู้ประกอบการ และกลุ่มเยาวชนในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธ์ุ ได้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนกระบวนการสร้างระบบนิเวศอย่างสร้างสรรค์ เพื่อขับเคลื่อนทุนวัฒนธรรมในพื้นที่ผ่าน “นวัตกรรมการเล่าเรื่อง” 

โดยใช้กรอบแนวคิด SOAH + N + M เป็นเครื่องมือในการดำเนินงาน ประกอบด้วย

• STRENGTHS (S) การค้นหาจุดแข็งของพื้นที่

• OPPORTUNITIES (O) การวิเคราะห์โอกาสทางเศรษฐกิจและสังคม

• ASPIRATIONS (A) การวาดภาพอนาคตร่วมกัน

• HOW TO (H): การออกแบบเส้นทางสู่ความสำเร็จ

• NETWORK (N) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ

• MOVE (M) การขับเคลื่อนไปสู่การปฏิบัติจริง

       ผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้ร่วมกันระดมความคิดเห็นโดยแบ่งตามพื้นที่ย่านวัฒนธรรมชุมชนสำคัญ 4 ย่าน ประกอบด้วย

1. ย่านชุมชนเมืองเก่า

2. ย่านประวัติศาสตร์กาฬสินธุ์ (ริมน้ำปาว)

3. ย่านศาลากลางหลังเก่า

4. ย่านริมแก่งดอนกลาง

มุ่งหนุนเยาวชนสืบสาน ยกระดับสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์

     จากการระดมสมอง แกนนำทั้ง 4 กลุ่มย่านวัฒนธรรมได้นำเสนอแนวทางการขับเคลื่อนที่หลากหลายและมีศักยภาพในการพัฒนาต่อยอดสูง ซึ่งหลังจากนี้ทางโครงการฯ จะนำข้อมูลและข้อเสนอแนะทั้งหมดไปประมวลผล เพื่อขับเคลื่อนให้ผลลัพธ์จากการระดมความคิดในครั้งนี้แปรเปลี่ยนไปสู่การปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมอย่างยั่งยืน

“ทางทีมวิจัยมุ่งหวังเป็นอย่างยิ่งว่า จะสามารถสร้างความรักและหวงแหนวัฒนธรรมในพื้นถิ่นให้กับเยาวชนในพื้นที่ รวมทั้งสนับสนุนให้เยาวชนเข้ามาเป็นผู้สืบสานและสื่อสารวัฒนธรรมในรูปแบบต่างๆ เพื่อดำรงไว้ซึ่งคุณค่าทางวัฒนธรรมของพื้นถิ่นให้คงอยู่สืบไป” คณะทีมวิจัยระบุ ย้ำถึงหมุดหมายสำคัญในการดึงคนรุ่นใหม่เข้ามาร่วมขับเคลื่อนเมืองกาฬสินธุ์ในอนาคต

       เมื่อวันพุธที่ 8 กรกฎาคม 2569 ในรายการ “4แยกเกียกกาย” ช่วง Section77 ชวนคุย ดำเนินรายการโดย พัลลภา เขียวแก้ว ได้มีการสัมภาษณ์ พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง หัวหน้าพรรคประชาชาติ และ สส.บัญชีรายชื่อ ในฐานะที่ปรึกษาคณะกรรมาธิการการกฎหมาย การยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน สภาผู้แทนราษฎร และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ถึงความคืบหน้าในการผลักดัน “ร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรมและพิสูจน์สิทธิ์แก่ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายที่ดินและป่าไม้ของรัฐ” ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างการเปิดรับฟังความคิดเห็นของประชาชนตามมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญ

พ.ต.อ.ทวี เปิดเผยถึงโครงสร้างปัญหาที่ดินของประเทศไทยว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีเนื้อที่จริงประมาณ 320 ล้านไร่เศษ แต่เมื่อนำแนวเขตที่ดินของรัฐทุกหน่วยงานมารวมกันกลับพบว่ามีสูงถึง 542 ล้านไร่เศษ ซึ่งมากกว่าพื้นที่ประเทศไทยจริงเสียอีก ขณะที่ที่ดินของเอกชนที่มีโฉนดและเอกสารสิทธิ์ตามประมวลกฎหมายที่ดินมีเพียง 128 ล้านไร่ (ไม่ถึง 130 ล้านไร่) ส่วนที่เหลืออีกกว่า 200 ล้านไร่เป็นที่ดินของรัฐ

     “ประเทศไทยจึงมีปัญหาแนวเขตที่ดินทับซ้อนกันอย่างรุนแรง ทั้งรัฐทับซ้อนรัฐ และรัฐทับซ้อนประชาชน นอกจากนี้ประมวลกฎหมายที่ดินบ้านเรามองที่ดินเป็นเพียง ‘สินทรัพย์’ เพื่อการเก็งกำไร ไม่ได้มองเป็น ‘ปัจจัยการผลิต’ ทำให้เกิดการกักตุนที่ดินและสร้างความเหลื่อมล้ำ โดยชั้นกรรมาธิการเคยพบข้อมูลว่า มีคนเพียง 130 คน ถือครองที่ดินรวมกันเกือบ 4 ล้านไร่ (เฉลี่ยคนละกว่า 1,000 ไร่)” พ.ต.อ.ทวี กล่าว

พ.ต.อ.ทวี กล่าวต่อว่า ปัญหากฎหมายที่ซับซ้อนและขัดแย้งกันทำให้ประชาชนสู้คดีได้ยาก เนื่องจากหน่วยงานรัฐที่ดูแลที่ดินและทรัพยากรมีมากถึง 16 กระทรวง 64 หน่วยงาน 11 รัฐวิสาหกิจ 7 องค์กรมหาชน และส่วนราชการอื่น รวมเป็น 84 หน่วยงาน โดยมีกฎหมาย พ.ร.บ. ที่เกี่ยวข้อง 16 ฉบับ คณะกรรมการ 21 คณะ และอนุกรรมการอีก 13 คณะ ทำให้เวลาภาครัฐไปประกาศแนวเขตทับที่ดินทำกินเดิมของประชาชน เช่น กรณีอุทยานแห่งชาติทับลาน ที่พบว่าวัดหรือหมู่บ้านตั้งขึ้นมาก่อนตั้งแต่ปี 2474 แต่รัฐไปประกาศเขตอุทยานทับในปี 2524 ประชาชนจึงกลายเป็นผู้ถูกละเมิดจากเจ้าหน้าที่รัฐ

พ.ต.อ.ทวี ระบุว่า ที่ผ่านมาประเทศไทยมีการนิรโทษกรรมในเรื่องอื่น ๆ มาแล้วกว่า 30 ครั้ง โดยเฉพาะการยึดอำนาจ แต่ไม่เคยมีการนิรโทษกรรมความผิดเรื่องที่ดินทำกินให้แก่ราษฎรเลย ร่างกฎหมายฉบับนี้จึงถูกออกแบบมาเพื่อคืนความยุติธรรม โดยมีเงื่อนไขสำคัญ

ข้อห้ามเด็ดขาด (ไม่นิรโทษกรรมให้) ผู้กระทำผิดฐานเผาป่า, การทำไม้เพื่อการค้า, หรือการทำลายทำให้เสียสภาพพื้นที่ป่า

กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับการช่วยเหลือ คือ ประชาชนผู้ที่อยู่อาศัยและทำกินมานาน ได้รับผลกระทบจากนโยบายรัฐ มีภูมิลำเนาในพื้นที่จริง ไม่ใช่กลุ่มนายทุนหรือนอมินี และ กรอบระยะเวลาจะ ยึดโยงจากมติ ครม. วันที่ 30 มิถุนายน 2541 (จุดเริ่มต้นการให้หยุดดำเนินคดีเพื่อพิสูจน์สิทธิ์) ไปจนถึงวันที่ 10 กันยายน 2566 (ครอบคลุมช่วงนโยบายทวงคืนผืนป่า)

สำหรับผู้ที่เข้าเงื่อนไข กฎหมายจะให้การคุ้มครองในทุกชั้นกระบวนการยุติธรรม ชั้นสอบสวน/อัยการ ให้ยุติการสอบสวนและยุติการสั่งคดี ชั้นศาล หากอยู่ระหว่างพิจารณาให้ศาลยุติการพิจารณาคดี ชั้นบังคับคดี ให้หยุดการบังคับคดี (เช่น การขายทอดตลาด) และให้สิทธิ์กลับคืนมา และ ให้ลบประวัติอาชญากรรมทั้งหมด เนื่องจากถือว่ากลุ่มคนเหล่านี้คือ “ผู้เสียหาย” ที่ถูกรัฐประกาศที่ดินทับซ้อน

พ.ต.อ.ทวี กล่าวว่า หลังจากนิรโทษกรรมแล้ว จะต้องเข้าสู่กระบวนการ “พิสูจน์สิทธิ์ให้เสร็จสิ้นภายใน 4 ปี” โดยจะไม่ปล่อยให้คาราคาซังเหมือนอดีต รัฐจะเป็นฝ่ายสนับสนุนเพราะเครื่องมือและงบประมาณอยู่กับรัฐ (ลดภาระประชาชนที่ไม่สามารถเข้าถึงภาพถ่ายทางอากาศราคาแพงได้) และจะเปิดรับฟังหลักฐานทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ความเป็นมาของชุมชน เช่น การตั้งอยู่ของวัดหรือมัสยิด ประกอบด้วย

โครงสร้างคณะกรรมการตามร่างกฎหมายนี้ จะไม่ใหญ่อุ้ยอ้าย โดยมี นายกรัฐมนตรี (หรือผู้มอบหมาย) เป็นประธาน ร่วมด้วย รมว.ยุติธรรม, รมว.ทรัพยากรธรรมชาติฯ, ปลัดมหาดไทย มีเลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเป็นเลขานุการร่วมกับปลัดกระทรวงยุติธรรม และที่สำคัญคือ ดึงตัวแทนท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วม อาทิ สมาคม อบจ., นายก อบต., และสันนิบาตเทศบาล (ในฐานะผู้รู้ข้อมูลพื้นที่ดีที่สุด) รวมถึงผู้ทรงคุณวุฒิจากวิปรัฐบาล 1 คน และวิปฝ่ายค้าน 1 คน

อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ยืนยันว่า ร่าง พ.ร.บ. ฉบับนี้ ผ่านการประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งกรมที่ดิน กรมอุทยานฯ และกรมป่าไม้ มาเกือบ 20 ครั้งจนเป็นที่พอใจของทุกฝ่าย เป้าหมายสุดท้ายไม่ใช่การปล่อยให้บุกรุกป่า แต่เป็นการทำความจริงให้ปรากฏ หากประชาชนพิสูจน์สิทธิ์แล้วสู้รัฐไม่ได้ ก็จะนำเข้าสู่โครงการช่วยเหลือหรือเช่าที่ดินของรัฐอย่างถูกกฎหมาย